خلاصه در یک نگاه: طبقهبندی ABC روشی برای اولویتبندی کالاهای انبار بر اساس سهم آنها از ارزش کل مصرف یا فروش است. گروه A تعداد کمی کالاست که بیشترین ارزش را دارد، گروه C تعداد زیادی کالای کمارزش و گروه B بین این دو. برای محاسبه، ارزش سالانه هر کالا (مقدار × بهای واحد) را حساب، بهترتیب نزولی مرتب و درصد تجمعی را تعیین میکنید. نتیجه به شما میگوید وقت و دقت انبار را کجا خرج کنید: شمارش، سفارش و امنیت.
- A: کنترل دقیق، شمارش مکرر، محل امن.
- B: کنترل معمول.
- C: کنترل ساده و سفارش حجمی.
بهروزرسانی: ۱۰ آبان ۱۴۰۵
در هر انباری، همه کالاها به یک اندازه مهم نیستند. یک جعبه پیچ ارزان و یک قطعه گرانقیمت شاید هر دو یک ردیف در فهرست موجودی باشند، ولی اشتباه در شمارش یا تمام شدن هر کدام، اثر کاملاً متفاوتی دارد. مشکل اینجاست که بیشتر انبارها با همه کالاها یکسان رفتار میکنند؛ یا همه را با دقت کنترل میکنند و وقت کم میآورند، یا همه را سرسری میگیرند و کالاهای مهم آسیب میبینند.
طبقهبندی ABC راه سادهای برای حل این مشکل است. در این مطلب روش محاسبه را با یک مثال فرضی توضیح میدهیم و میگوییم با نتیجه آن چه کار کنید. این نوشته بخشی از مجموعه انبارداری پونوکد است و راهنمای اصلی آن نرمافزار انبارداری است.

طبقهبندی ABC کالا چیست؟
ABC روشی است که کالاها را بر اساس سهمشان از ارزش کل مصرف یا فروش در یک دوره، معمولاً یک سال، به سه گروه تقسیم میکند. ایده پشت آن همان اصل پارتو است: معمولاً بخش کوچکی از کالاها بخش بزرگی از ارزش را میسازند. یک قاعده سرانگشتی رایج این است که گروه A حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد اقلام و حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد ارزش را در بر میگیرد، ولی این عددها قانون نیستند و در هر انبار فرق میکنند. مرزها را باید با داده خودتان تعیین کنید.
دقت کنید که ABC بر اساس «ارزش گردش» است، نه فقط قیمت. کالایی گران که سالی یک بار فروخته میشود، ممکن است در گروه B یا C قرار بگیرد و کالایی ارزان با فروش خیلی زیاد، در گروه A.
ABC را چطور محاسبه کنیم؟
محاسبه با اکسل هم شدنی است، فقط داده درست لازم دارد. مراحل این است:
- داده یک دوره را دربیاورید: مقدار مصرف یا فروش هر کالا در دوازده ماه گذشته.
- ارزش سالانه را حساب کنید: مقدار را در بهای واحد ضرب کنید.
- مرتب کنید: کالاها را از بیشترین ارزش به کمترین مرتب کنید.
- درصد تجمعی بگیرید: برای هر ردیف، جمع ارزش تا آن ردیف را بر ارزش کل تقسیم کنید.
- مرز بگذارید: مثلاً تا ۸۰ درصد تجمعی A، تا ۹۵ درصد B و بقیه C.
مثال فرضی: ABC برای ده کالا
جدول زیر یک انبار فرضی با ده کالا را نشان میدهد. ارزشها به «واحد» آمدهاند و ساختگیاند؛ فقط روش را نشان میدهند.
| کالا | ارزش سالانه (واحد) | سهم از کل | درصد تجمعی | گروه |
|---|---|---|---|---|
| کالای ۱ | ۴۵۰ | ۴۵٪ | ۴۵٪ | A |
| کالای ۲ | ۲۵۰ | ۲۵٪ | ۷۰٪ | A |
| کالای ۳ | ۱۰۰ | ۱۰٪ | ۸۰٪ | A |
| کالای ۴ | ۶۰ | ۶٪ | ۸۶٪ | B |
| کالای ۵ | ۵۰ | ۵٪ | ۹۱٪ | B |
| کالای ۶ | ۴۰ | ۴٪ | ۹۵٪ | B |
| کالای ۷ | ۲۰ | ۲٪ | ۹۷٪ | C |
| کالای ۸ | ۱۵ | ۱٫۵٪ | ۹۸٫۵٪ | C |
| کالای ۹ | ۱۰ | ۱٪ | ۹۹٫۵٪ | C |
| کالای ۱۰ | ۵ | ۰٫۵٪ | ۱۰۰٪ | C |
در این مثال، سه کالا ۸۰ درصد ارزش را میسازند. یعنی اگر فقط همین سه کالا را دقیق کنترل کنید، بیشتر ریسک مالی انبار پوشش داده شده است. در انبار واقعی با صدها یا هزاران کالا، این تمرکز معمولاً حتی چشمگیرتر است.

با نتیجه ABC چه کار کنیم؟
ABC بهتنهایی فقط یک برچسب است. ارزش آن وقتی معلوم میشود که رفتار انبار با هر گروه فرق کند. چهار حوزه اصلی اینهاست.
شمارش
کالاهای A را مکرر بشمارید، B را دورهای و C را کمتر. این همان منطق شمارش چرخهای انبار است: به جای شمردن همهچیز یک بار در سال، کالاهای مهم بیشتر دیده میشوند و مغایرت آنها زودتر پیدا میشود. تعداد دفعات را بر اساس توان تیم و اهمیت کالا تعیین کنید.
سفارش و موجودی
برای کالاهای A، نقطه سفارش مجدد و موجودی اطمینان را دقیق حساب کنید و مرتب بازبینی کنید؛ هم کمبودشان گران است و هم انباشتشان سرمایه زیادی قفل میکند. برای C معمولاً سفارش حجمی و قواعد سادهتر کافی است، چون هزینه نگهداری اضافهشان کم است.
امنیت و چیدمان
کالاهای A، بهخصوص اگر کوچک و گراناند، بهتر است در محل امنتر با دسترسی محدود نگهداری شوند. اگر بحث چیدمان بر اساس سرعت گردش است، کالاهای پرگردش را نزدیک محل بارگیری بگذارید؛ این موضوع را در آدرسدهی قفسه انبار بیشتر توضیح دادهایم.
خرید و تأمین
مذاکره با تأمینکننده کالاهای A ارزش بیشتری دارد؛ هر درصد بهبود قیمت یا زمان تحویل در این گروه، اثر بزرگتری روی کل هزینه میگذارد.
اگر میخواهید ABC را روی داده انبار خودتان اجرا کنید و نمیدانید داده را از کجا بیاورید، در صفحه تماس بنویسید.
ABC را با چه معیارهای دیگری ترکیب کنیم؟
ABC فقط ارزش را میبیند. گاهی کالایی کمارزش ولی حیاتی است؛ مثلاً قطعهای ارزان که اگر نباشد خط تولید میخوابد. برای همین بعضی انبارها ABC را با معیار دوم ترکیب میکنند:
- XYZ: پایداری تقاضا؛ X تقاضای ثابت و Z تقاضای نامنظم.
- VED: میزان حیاتی بودن؛ رایج در انبار قطعات و تجهیزات پزشکی.
- FSN: سرعت گردش؛ پرگردش، کمگردش و راکد.
ترکیب ABC با XYZ مثلاً نشان میدهد کدام کالای A تقاضای نامنظم دارد و موجودی اطمینان بیشتری لازم دارد. شروع با ABC ساده کافی است؛ معیار دوم را وقتی اضافه کنید که اولی جا افتاده باشد.
اشتباهات رایج در طبقهبندی ABC
- طبقهبندی بر اساس قیمت واحد به جای ارزش گردش سالانه.
- استفاده از داده ناقص یا دوره خیلی کوتاه که فصلی بودن را نمیبیند.
- یک بار حساب کردن و دیگر هیچوقت بهروز نکردن.
- برچسب زدن بدون تغییر رفتار انبار با هر گروه.
- نادیده گرفتن کالاهای ارزان ولی حیاتی.

ABC در نرمافزار انبار
در اکسل، ABC یک گزارش ایستاست که باید هر بار دستی ساخته شود. در نرمافزار انبار، طبقهبندی میتواند بهطور خودکار و دورهای از داده واقعی حساب شود و روی بقیه امکانات اثر بگذارد: برنامه شمارش چرخهای بر اساس گروه ساخته شود، هشدار نقطه سفارش برای A حساستر باشد و گزارشها به تفکیک گروه نمایش داده شوند. اگر دارید امکانات نرمافزار را بررسی میکنید، چکلیست امکانات WMS را ببینید.
ABC در عمل: از کجا شروع کنیم؟
در پروژههایی که با انبارها کار کردهایم، بهترین شروع معمولاً سادهترین شکل ABC است: یک خروجی اکسل از فروش یا مصرف سال گذشته، یک ستون بهای واحد و یک ساعت وقت برای مرتبسازی. لازم نیست روز اول سراغ ترکیب با معیارهای دیگر بروید. بعد از اولین محاسبه، فهرست کالاهای A را با انباردار و مسئول خرید مرور کنید. گاهی همین مرور نشان میدهد کالایی که همه فکر میکردند مهمترین است، در واقع سهم کمی از ارزش دارد و برعکس.
قدم بعدی این است که برای یک ماه فقط کالاهای A را هر هفته بشمارید و مغایرتها را ثبت کنید. اگر مغایرت در این گروه کم است، فرایند ورود و خروج سالم است؛ اگر زیاد است، قبل از هر کار دیگری باید علت را پیدا کرد. این آزمایش کوچک، ارزش ABC را بهتر از هر توضیحی به تیم نشان میدهد و پذیرش آن را راحتتر میکند.
چکلیست اجرای ABC
- داده مصرف یا فروش دوازده ماه گذشته استخراج شده است.
- بهای واحد هر کالا بهروز است.
- ارزش سالانه، مرتبسازی و درصد تجمعی حساب شده است.
- مرز گروهها با توجه به انبار خودتان تعیین شده است.
- برای هر گروه سیاست شمارش، سفارش و نگهداری نوشته شده است.
- کالاهای ارزان ولی حیاتی جداگانه مشخص شدهاند.
- تاریخ بازنگری طبقهبندی، مثلاً هر شش ماه، تعیین شده است.
سؤالهای رایج
طبقهبندی ABC بر اساس قیمت است یا فروش؟
بر اساس ارزش گردش، یعنی مقدار مصرف یا فروش ضرب در بهای واحد. قیمت بهتنهایی معیار کافی نیست.
مرز گروههای A و B و C چقدر باشد؟
عدد ثابتی وجود ندارد. تقسیم ۸۰، ۱۵ و ۵ درصدی رایج است، ولی بر اساس داده و توان تیمتان تنظیم کنید.
هر چند وقت ABC را بهروز کنیم؟
بسته به سرعت تغییر بازار، معمولاً هر سه تا شش ماه. در کسبوکارهای فصلی ممکن است بازنگری مکرر لازم باشد.
ABC برای انبار کوچک هم مفید است؟
بله؛ حتی با چند ده کالا، میفهمید وقت محدودتان را کجا صرف کنید.
کالای جدید که سابقه ندارد در کدام گروه است؟
بر اساس پیشبینی فروش موقتاً گروه بدهید و بعد از چند ماه با داده واقعی اصلاح کنید.
پونوکد گزارش ABC در نرمافزار انبار میسازد؟
بله؛ گزارش ABC خودکار و برنامه شمارش بر اساس گروه را در نرمافزار انبار اختصاصی پیاده میکنیم.
نرمافزار انبار اختصاصی با پونوکد
پونوکد (Ponocode) نرمافزار انبارداری اختصاصی تحت وب و موبایل میسازد؛ با گزارش ABC خودکار، شمارش چرخهای بر اساس گروه کالا و هشدار نقطه سفارش. خدمات ما در صفحه خدمات و طراحی سایت و وباپ آمده و عوامل مؤثر بر هزینه را در صفحه قیمت میبینید.
برای مشاوره رایگان: تلفن ۰۹۹۱۵۶۱۵۹۴۶، تلگرام https://t.me/resonea، یا فرم تماس.



