بهروزرسانی ۸ آبان ۱۴۰۵: خلاصه پاسخ به ابتدای صفحه آمد، راهنماهای تازه مرتبط و سؤالهای جدید اضافه شد و راه گرفتن مشاوره کوتاهتر شد.
برنامهنویسی که سایت یا نرمافزار شما را ساخته، دیر یا زود ممکن است برود: پروژه دیگری گرفته، مهاجرت کرده، همکاری به اختلاف کشیده یا سادهتر، دیگر جواب نمیدهد. خیلی از کسبوکارها همین موقع تازه میفهمند نمیدانند کد کجاست، رمز سرور دست کیست و دامنه به نام چه کسی ثبت شده. تحویل گرفتن درست پروژه، فرق یک انتقال چندروزه با ماهها گرفتاری است.
این مقاله راهنمای قدمبهقدم تحویل گرفتن پروژه نرمافزاری از برنامهنویس یا شرکت قبلی است؛ هم وقتی همکاری دوستانه تمام میشود و هم وقتی برنامهنویس قبلی همکاری نمیکند. ترتیب کارها، جدول تحویل بر اساس نوع پروژه (وردپرس، سایت اختصاصی، اپ موبایل، ربات)، متن نمونه درخواست تحویل، اینکه چه چیزی را قبل از آخرین پرداخت بگیرید و بازه هزینه این کار در ۱۴۰۵ را هم آوردهایم. اگر پروژه نیمهکاره است و بین ادامه و بازنویسی ماندهاید، این مقاله قدم اول است؛ تا کد و دسترسیها را کامل تحویل نگرفتهاید، هیچ ارزیابیای قابل اعتماد نیست. بعد از آن سراغ راهنمای پروژه نیمهکاره نرمافزار بروید.
بهروزرسانی ۲۴ مهر ۱۴۰۵: جدول خواندن پیشنهاد تحویل و ارزیابی کد، هزینههای پنهان تحویل ناقص، پرداخت مرحلهای با آزمون پذیرش، جدول انتقال حسابها، عددهای روز نود و مطالب مرتبط اضافه شد؛ بازه هزینه با نرخنامه فاوا همراستا شد.
پاسخ کوتاه: ترتیب مهم است. اول دسترسیهای حیاتی (دامنه، هاست یا سرور، ایمیل، درگاه پرداخت) را به نام خودتان امن کنید. بعد کد را با تاریخچه کامل در مخزنی که مالکش هستید، بهعلاوه دیتابیس و فایلهای آپلودی تحویل بگیرید. بعد یک برنامهنویس دیگر فقط با مستندات، پروژه را از صفر روی محیط جدا بالا بیاورد، یک تغییر منتشر کند و یک بکاپ را برگرداند. تا این آزمون موفق نشده، تحویل کامل نیست و آخرین قسط را نگه دارید. در پایان همه رمزها و کلیدها را عوض کنید و دسترسیهای قبلی را ببندید.
- بازه تقریبی هزینه تحویل در ۱۴۰۵ از چند میلیون برای سایت کوچک با همکاری کامل تا دهها میلیون برای پنل بدون مستندات است؛ عدد قطعی بعد از دیدن دسترسیها مشخص میشود.
- آخرین قسط را به موفقیت آزمون راهاندازی مستقل وصل کنید؛ تا آن لحظه، رمزها را عوض نکنید چون ممکن است هنوز به کمک برنامهنویس قبلی نیاز باشد.
آخرین بازبینی: ۲۴ مهر ۱۴۰۵
سه وضعیت رایج
| وضعیت | ویژگی | اولویت اول |
|---|---|---|
| پایان دوستانه | برنامهنویس قبلی در دسترس است و همکاری میکند | جلسه انتقال دانش و آزمون راهاندازی با حضور خودش |
| همکاری محدود | جواب میدهد ولی دیر و ناقص | فهرست مکتوب درخواستها با مهلت؛ اول دسترسیهای حیاتی |
| در دسترس نیست یا همکاری نمیکند | جواب نمیدهد یا اختلاف دارید | امن کردن دامنه و سرور، برداشتن نسخه از کد و دیتابیس روی سرور |
در هر سه حالت هدف یکی است: به جایی برسید که بدون برنامهنویس قبلی بتوانید سایت یا نرمافزار را نگه دارید، تغییر دهید و اگر خراب شد، برگردانید.
قدم ۱: دسترسیهای حیاتی را امن کنید
قبل از هر بحثی درباره کد، اینها را بررسی کنید و اگر لازم است منتقل کنید. اگر اینها دست شما نباشد، کد کامل هم کمکی نمیکند:
- دامنه: مالک ثبتشده و ایمیل مدیریت آن. دامنههای ir. در ایرنیک ثبت میشوند و بقیه در پنل ثبتکننده. اگر دامنه به نام برنامهنویس قبلی است، انتقالش اولویت اول است.
- هاست یا سرور: حساب ارائهدهنده به نام و ایمیل کسبوکار، با دسترسی مدیریتی کامل.
- ایمیلها و DNS: چون بازیابی رمز بیشتر سرویسها از همین مسیر است. اگر DNS روی یک CDN یا سرویس جدا تنظیم شده، آن حساب هم باید مال شما باشد.
- درگاه پرداخت و نماد اعتماد: درگاه باید به نام کسبوکار و حساب بانکی خودتان باشد. اینماد هم به نام صاحب کسبوکار صادر میشود؛ اگر برنامهنویس با اطلاعات خودش گرفته، باید اصلاح شود.
- سرویسهای پولی: پنل پیامک و خط اختصاصی، سرویس نقشه، فضای ذخیرهسازی، CDN، سرویس ایمیل. هر کدام به نام چه کسی و با کدام ایمیل است؟
- حسابهای فروشگاه اپلیکیشن مثل کافهبازار، مایکت، گوگلپلی و اپاستور، اگر اپ موبایل دارید. کلید امضای اپ اندروید (keystore) را حتماً بگیرید؛ بدون آن نمیشود نسخه جدید همان اپ را منتشر کرد.
- توکن رباتها: اگر ربات تلگرام یا بله دارید، حسابی که ربات را ساخته و توکن آن.
این فهرست را در یک جدول با ستونهای «سرویس، مالک فعلی، ایمیل، تاریخ تمدید، وضعیت انتقال» نگه دارید. همین جدول بعداً پرونده داراییهای دیجیتال شما میشود؛ موضوعی که در چکلیست امنیت سایت مفصلتر آمده. ستون تاریخ تمدید را جدی بگیرید: خیلی از دردسرها از دامنه یا هاستی شروع میشود که چون یادآوریاش به ایمیل برنامهنویس قبلی میرفت، تمدید نشده.

قدم ۲: کد، دیتابیس و فایلها
«فایل زیپ سایت» تحویل کامل نیست. چیزهایی که باید بگیرید:
| مورد | شکل درست تحویل | چرا |
|---|---|---|
| کد منبع | مخزن Git با تاریخچه کامل و همه شاخهها، منتقلشده به حساب سازمانی شما | تاریخچه نشان میدهد چه چیزی چرا تغییر کرده؛ فایل زیپ این را ندارد |
| نسخه در حال اجرا | شماره commit یا برچسب (tag) نسخهای که الان روی سرور است | گاهی تغییرهایی مستقیم روی سرور داده شده که در مخزن نیست |
| دیتابیس | بکاپ کامل بهعلاوه ساختار و فایلهای migration | بدون داده، نرمافزار خالی است |
| فایلهای آپلودی | عکسها و اسناد کاربران | معمولاً جدا از کد و دیتابیس نگه داشته میشوند |
| تنظیمات و کلیدها | فهرست متغیرهای محیطی هر محیط (نام، کاربرد، محل تنظیم)، بدون نوشتن خود رمزها در ایمیل | بدون آنها نرمافزار بالا نمیآید |
| وابستگیها و لایسنسها | فهرست افزونهها، قالبها و کتابخانههای پولی با حساب خریدشان | لایسنسی که به نام برنامهنویس است، با رفتن او بهروزرسانی نمیگیرد |
| مستندات | راهنمای نصب، استقرار، بازگردانی و توضیح بخشهای پیچیده | برای هر برنامهنویس بعدی |
| کارهای باز | فهرست اشکالهای شناختهشده و کارهای نیمهتمام | تا غافلگیر نشوید |
اگر برنامهنویس قبلی همکاری نمیکند ولی به سرور دسترسی دارید، دستکم کد در حال اجرا، دیتابیس و فایلهای آپلودی را میشود از خود سرور برداشت. این نسخه تاریخچه ندارد و ممکن است فایلهای منبع را نداشته باشد (مثلاً در پروژههای React یا Next.js گاهی فقط خروجی ساختهشده روی سرور است)، ولی از هیچ بهتر است و اولین کار باید همین باشد.
یک نکته امنیتی که زیاد جا میافتد: اگر زمانی رمز یا کلیدی داخل کد نوشته شده و بعداً پاک شده، هنوز در تاریخچه Git هست. برای همین در قدم ۵ همه کلیدها را عوض میکنیم، نه فقط آنهایی که الان در کد دیده میشوند.
تحویل بر اساس نوع پروژه
چیزهایی که باید تحویل بگیرید، به نوع پروژه هم بستگی دارد. این جدول موارد خاص هر نوع را نشان میدهد، علاوه بر فهرست عمومی بالا:
| نوع پروژه | موارد خاصی که باید بگیرید | خطای رایج |
|---|---|---|
| سایت وردپرسی | دسترسی مدیر کل، فهرست افزونهها و قالب پولی با لایسنس، فایلهای قالب فرزند، بکاپ دیتابیس و پوشه uploads | قالب یا افزونه نالشده که با بهروزرسانی خراب میشود یا امنیت را به خطر میاندازد |
| سایت یا پنل اختصاصی (مثل Next.js و Django) | مخزن کامل، فایلهای migration، تنظیمات استقرار (مثلاً Docker یا سرویسهای سرور)، کارهای زمانبندیشده | کدی که روی سرور اصلاح شده و هیچوقت به مخزن برنگشته |
| فروشگاه اینترنتی | درگاه به نام شما، اتصال به انبار یا حسابداری، تنظیمات ارسال و پیامک سفارش | درگاه یا اینماد به نام برنامهنویس یا فرد دیگری |
| اپ موبایل | سورس اپ، کلید امضا (keystore)، حسابهای فروشگاه، کلید سرویس اعلان | گم شدن کلید امضا؛ یعنی نسخه بعدی باید با نام بسته تازه منتشر شود |
| ربات تلگرام یا بله | توکن ربات، حساب سازنده، کد و سرور اجرا، دیتابیس کاربران | ربات روی سیستم شخصی برنامهنویس اجرا میشده |
| API و اتصالها | مستند endpointها، کلیدهای سرویسهای طرف مقابل، آدرس webhookها | کلیدی که با ایمیل شخصی برنامهنویس از سرویسدهنده گرفته شده |
اگر سایت وردپرسی است و فکر مهاجرت به سایت اختصاصی دارید، اول همین تحویل را کامل کنید؛ بعد راهنمای مهاجرت از وردپرس به سایت اختصاصی را ببینید. برای پروژههای ربات هم ساخت ربات تلگرام برای کسبوکار نشان میدهد ربات معمولاً از چه بخشهایی تشکیل شده.
متن نمونه درخواست تحویل
درخواست شفاهی معمولاً نیمهکاره میماند. یک پیام مکتوب کوتاه با فهرست و مهلت بفرستید. لحنش محترمانه باشد؛ هدف تحویل گرفتن است، نه شروع دعوا. نمونه:
سلام، وقت بخیر. همانطور که صحبت کردیم، میخواهیم از هفته آینده نگهداری پروژه را به تیم دیگری بسپاریم. ممنون میشوم تا تاریخ [...] این موارد را تحویل بدهید:
۱. انتقال مخزن کد با تاریخچه کامل به حساب [...]. ۲. مشخص کردن نسخهای که الان روی سرور است. ۳. بکاپ کامل دیتابیس و فایلهای آپلودی. ۴. فهرست متغیرهای محیطی و سرویسهای بیرونی (بدون ارسال رمزها در پیام). ۵. انتقال دامنه، هاست و حسابهایی که به نام شماست. ۶. راهنمای نصب و استقرار و فهرست کارهای باز.
اگر لطف کنید یک جلسه یکساعته هم با برنامهنویس جدید داشته باشید، خیلی کمک میکند. اگر برای این جلسه یا مستندات هزینهای در نظر دارید، بفرمایید. ممنون از همکاریتان.
رمزها را در پیامرسان یا ایمیل رد و بدل نکنید. بهتر است حسابها مستقیم به نام شما منتقل شوند یا برنامهنویس جدید رمزها را همان لحظه عوض کند.
قدم ۳: آزمون راهاندازی مستقل
مهمترین آزمون تحویل این است: یک برنامهنویس دیگر، فقط با کد و مستندات تحویلی، پروژه را روی یک محیط جدا (نه سرور اصلی) از صفر بالا بیاورد و با یک نسخه از دیتابیس اجرا کند. اگر نشد، چیزی جا افتاده: یک فایل تنظیمات، یک کلید، یک مرحله ساخت یا وابستگیای که فقط روی رایانه برنامهنویس قبلی بوده. هر چه زودتر این را بفهمید، تا وقتی برنامهنویس قبلی هنوز در دسترس است، بهتر.
بعد از راهاندازی، سه کار دیگر هم انجام دهید:
- یک استقرار آزمایشی: یک تغییر کوچک و قابل دیدن (مثلاً یک متن) از روی مخزن روی سایت اصلی منتشر شود.
- یک بازگردانی از بکاپ: روی محیط جدا، بکاپ دیتابیس برگردانده شود و چند داده مهم (سفارشها، کاربران) بررسی شود.
- اجرای مسیرهای اصلی: ثبتنام، ورود، خرید یا ثبت درخواست، پرداخت آزمایشی و پیامک.
این آزمونها نشان میدهد واقعاً پروژه را در اختیار دارید. نتیجه هر کدام را با تاریخ یادداشت کنید؛ همین یادداشت، بخشی از صورتجلسه تحویل میشود.

قبل از آخرین پرداخت چه چیزهایی را بگیرید
اگر هنوز قسطی به برنامهنویس قبلی بدهکارید، همه چیز لازم نیست قبل از آن کامل شود، ولی بعضی موارد قابل تأخیر نیستند. این تقسیمبندی به توافق منصفانه کمک میکند:
| قبل از پرداخت آخر | میتواند در مهلت توافقی بعد بیاید |
|---|---|
| مالکیت دامنه، هاست، درگاه و حسابهای اصلی | توضیح کاملتر معماری |
| مخزن کد با تاریخچه در حساب شما و مشخص بودن نسخه روی سرور | فهرست کاملتر بدهی فنی و کارهای باز |
| بکاپ دیتابیس و فایلها که بازگردانیاش آزموده شده | جلسه دوم انتقال دانش بعد از کار تیم جدید روی کد |
| فهرست متغیرهای محیطی و موفقیت آزمون راهاندازی مستقل | پاسخ به سؤالها در یک دوره کوتاه پشتیبانی |
| تأیید کتبی مالکیت کد طبق قرارداد | اصلاح مستندات بر اساس سؤالهای تیم جدید |
اگر قرارداد شما از اول اینها را مشخص کرده باشد، بحثی پیش نمیآید. برای پروژه بعدی، بندهای تحویل را در قرارداد بنویسید؛ مقاله قرارداد برنامهنویسی پروژهای و مالکیت سورس کد سایت نمونه این بندها را دارند.
قدم ۴: انتقال دانش
اگر برنامهنویس قبلی همکاری میکند، یک یا دو جلسه انتقال دانش با حضور برنامهنویس جدید ارزشمندترین بخش تحویل است. موضوعها:
- معماری کلی و اینکه هر بخش کجای کد است.
- بخشهای حساس یا شکننده که باید با احتیاط تغییر کنند.
- کارهای زمانبندیشده (ارسال پیامک، گزارشگیری، پاکسازی) و محل تنظیمشان.
- اتصالها به سرویسهای بیرونی و رفتار نرمافزار وقتی آن سرویس قطع است.
- تصمیمهای فنی عجیب و دلیلشان.
- مشکلات شناختهشدهای که هنوز حل نشدهاند.
جلسه را با اجازه ضبط کنید یا خلاصه مکتوب بگیرید. اگر قرارداد ساعت پشتیبانی بعد از تحویل را پیشبینی نکرده، پرداخت چند ساعت مشاوره به برنامهنویس قبلی معمولاً ارزانترین هزینه این مرحله است. هفته اول کار تیم جدید هم بهترین زمان نوشتن مستندات است، چون سؤالها هنوز تازهاند.
قدم ۵: بستن دسترسیهای قبلی
بعد از تحویل کامل، و نه قبل از آن (چون ممکن است هنوز به کمک برنامهنویس قبلی نیاز داشته باشید)، همه چیز را عوض کنید:
- رمز سرور، دیتابیس، پنل مدیریت سایت، هاست و ایمیلها.
- کلیدهای اتصال سرویسها: پیامک، درگاه، نقشه، ذخیرهسازی، و هر کلیدی که در تاریخچه کد بوده.
- توکن رباتها و کلیدهای سرویس اعلان اپ.
- حذف حسابهای کاربری برنامهنویس قبلی از همه سرویسها و مخزن کد.
- کلیدهای SSH و دسترسیهای سرور، و بررسی کاربرهای اضافه روی سرور.
این کار شخصی نیست و برنامهنویس حرفهای انتظارش را دارد. رمزها و کلیدها روی سیستمهایی کپی شدهاند که دیگر دست شما نیست؛ عوض کردنشان تنها راه مطمئن است. همین روال باید در پایان هر همکاری تکرار شود.
قدم ۶: ارزیابی وضعیت کد
وقتی کد را در اختیار دارید، قبل از سفارش هر امکان جدیدی از برنامهنویس جدید یک ارزیابی کوتاه بخواهید. این ارزیابی باید به این سؤالها جواب دهد:
- کتابخانهها و فریمورکها چقدر قدیمیاند و بهروز کردنشان چقدر کار دارد؟
- مشکل امنیتی آشکار هست؟
- آزمون خودکار دارد؟ تغییر دادن کد چقدر ریسک دارد؟
- ساختار کد قابل فهم و قابل گسترش است؟
- کدام بخشها فوری رسیدگی میخواهند؟
خروجی ارزیابی باید یک گزارش چندصفحهای با فهرست اولویتدار باشد، نه جمله شفاهی «کد خیلی بد است». بعضی برنامهنویسها کد دیگران را زود بد میدانند و بازنویسی پیشنهاد میکنند؛ گزارش مکتوب با مثال، قضاوت را منصفانهتر میکند. اگر نمیدانید برنامهنویس جدید را چطور انتخاب کنید، راهنمای استخدام برنامهنویس پروژهای و مقایسه فریلنسر و شرکت کمک میکنند.
پیشنهاد تحویل یا ارزیابی کد را چطور بخوانیم؟
وقتی تیم جدید یا مشاور برای «تحویل گرفتن» یا «ارزیابی کد» قیمت میدهد، قبل از پیشپرداخت این جملهها را روشن کنید:
| جمله در پیشنهاد | معمولاً یعنی چه | چه بخواهید |
|---|---|---|
| «فقط انتقال فایلها و رمزها» | احتمالاً بدون Dry Run و بدون آزمون بازگردانی | راهاندازی مستقل، یک استقرار و یک Restore موفق در محدوده کار |
| «ارزیابی کد رایگان قبل از قرارداد» | اغلب جلسه فروش است، نه گزارش اولویتدار | خروجی مکتوب با ریسکها، ساعت تخمینی ادامه کار و تصمیم ادامه یا بازنویسی |
| «بازنویسی کامل پیشنهاد میشود» | ممکن است بدون دیدن مخزن و دیتابیس باشد | گزارش ارزیابی با مثال از کد؛ مقایسه هزینه ادامه در پروژه نیمهکاره |
| «دسترسیها را خودتان جور کنید، ما فقط کد را میگیریم» | ریسک دامنه و درگاه روی شما میماند | فهرست انتقال حسابها جزو محدوده یا پیشنیاز مکتوب با مهلت |
| «هزینه ثابت بدون دیدن پروژه» | یا خیلی محافظهکار است یا بعداً تغییر میکند | ساعت تخمینی، نرخ ساعتی، سقف و شرط بازبینی بعد از دسترسی اولیه |
| «رمزها را در واتساپ بفرستید» | روش ناامن؛ تاریخچه پیام میماند | انتقال مالکیت حساب یا چرخش Secret از مسیر امن؛ بدون رمز در چت |
| «ZIP سورس کافی است» | تاریخچه، Issue و نسخه Production گم میشود | مخزن با تاریخچه در حساب سازمانی شما + Tag نسخه روی سرور |
اگر چند پیشنهاد دارید، همان فهرست داراییها و همان محدوده Dry Run را برای همه بفرستید تا قابل مقایسه باشند. مسیر انتخاب تیم را در استخدام برنامهنویس پروژهای و فریلنسر یا شرکت ببینید.
هزینههای پنهان تحویل ناقص
تحویل «تقریبی» معمولاً ارزانتر به نظر میرسد؛ هزینه واقعی وقتی ظاهر میشود که برنامهنویس قبلی دیگر در دسترس نیست:
| مورد | کِی پیش میآید | چطور کنترلش کنید |
|---|---|---|
| دامنه یا هاست تمدیدنشده | یادآوری به ایمیل فرد قبلی میرفت | جدول دارایی با تاریخ تمدید؛ انتقال مالک قبل از قسط آخر |
| درگاه یا اینماد به نام دیگری | حساب بانکی یا هویت با تیم قبلی گره خورده | قبل از آخرین پرداخت وضعیت را از پنل خودتان چک کنید |
| ZIP بدون تاریخچه Git | «سورس را فرستادم» بدون مخزن | انتقال Organization؛ Tag نسخه Production |
| کلید امضای اپ گمشده | اپ موبایل؛ نسخه بعدی با نام بسته تازه | keystore و حساب فروشگاه در چکلیست اجباری |
| Secret در تاریخچه کد | رمز زمانی در فایل بوده و پاک شده | چرخش همه کلیدها بعد از تحویل کامل؛ چکلیست امنیت |
| بکاپ بدون آزمون Restore | فایل هست ولی بازیابی شکست میخورد | Restore روی محیط جدا + شمارش رکوردهای حیاتی |
| قفل شدن به یک تیم جدید بدون سند | دانش فقط شفاهی منتقل شده | صورتجلسه + مستند نصب؛ بند مالکیت در قرارداد و مالکیت سورس |
| پشتیبانی گران ماه اول | تیم جدید با محیط واقعی غافلگیر شده | نگهداری ماهانه با سقف ساعت و فهرست کارهای داخل قرارداد |
پرداخت مرحلهای را به پذیرش تحویل وصل کنید
اگر تیم جدیدی برای تحویل گرفتن یا نجات پروژه میآورید، پول را به شواهد وصل کنید؛ نه به وعده شفاهی. الگوی رایج (مثال فرضی، نه قانون پونوکد):
| مرحله پرداخت | چه چیزی باید آماده باشد | آزمون پذیرش پیشنهادی |
|---|---|---|
| پیشپرداخت شروع (حدود ۲۰ تا ۳۰٪) | فهرست داراییها + دسترسی اولیه به دامنه/هاست یا مخزن | جدول مالک و ایمیل پر شده؛ موارد مسدودکننده مکتوب شده |
| پس از انتقال حسابهای حیاتی | دامنه، هاست، درگاه، پیامک به نام کسبوکار (یا برنامه انتقال با مهلت) | ورود شما به پنلها بهعنوان مالک؛ بدون وابستگی به ایمیل قبلی |
| پس از تحویل مخزن و بکاپ | Git در حساب شما + بکاپ DB و فایلها | Clone تازه؛ Restore آزمایشی روی محیط جدا |
| پس از Dry Run (راهاندازی مستقل) | مستند نصب کوتاه + نتیجه استقرار/بازگردانی | فرد خارج از تیم قبلی پروژه را بالا آورده؛ یک تغییر منتشر شده |
| پرداخت پایانی تحویل | صورتجلسه + فهرست کارهای باز با اولویت | چکلیست همین مقاله تیک خورده؛ رمزها هنوز عوض نشده تا تأیید نهایی |
| بعد از بستن دسترسیهای قبلی (نگهداری کوتاه) | چرخش Secretها و حذف حسابهای قدیم | حسابهای قبلی تست دسترسی مردود؛ بکاپ خودکار فعال |
بندهای حقوقی و مالکیت را در قرارداد برنامهنویسی و مسیر تصمیم ادامه یا بازنویسی را در پروژه نیمهکاره و مشاوره فنی نوشتهایم. اگر هنوز سند نیازمندی روشنی ندارید، قبل از امکانات جدید سند نیازمندی نرمافزار را کامل کنید.
جدول انتقال حسابها و دسترسیها
این جدول را برای پروژه خودتان کپی کنید. ستون «وضعیت» را تا قبل از قسط آخر سبز کنید:
| دارایی | مالک مطلوب | اقدام هنگام تحویل | آزمون سریع |
|---|---|---|---|
| دامنه و DNS | حساب سازمانی / ایرنیک به نام کسبوکار | انتقال مالک؛ ایمیل بازیابی مال شما | ورود به پنل ثبتکننده و تغییر یک رکورد آزمایشی |
| هاست یا سرور ابری | Tenant یا حساب با فاکتور به نام شما | نقش ادمین برای شما؛ حذف نقشهای موقت | ورود SSH/پنل و مشاهده صورتحساب |
| درگاه پرداخت و اینماد | هویت و شبا کسبوکار | تأیید پنل به نام شما؛ اصلاح اگر به نام فرد قبلی است | تراکنش آزمایشی و مشاهده در پنل خودتان |
| پنل پیامک / خط | حساب سازمانی | انتقال یا صدور کلید جدید؛ ثبت سقف هزینه | ارسال پیامک آزمایشی از پنل جدید |
| مخزن کد و CI | Organization شما | انتقال repo؛ Branch protection؛ بازبینی اعضا | Clone با حساب جدید؛ Pipeline سبز روی شاخه اصلی |
| دیتابیس و بکاپ | دسترسی شما + محل امن بکاپ | بکاپ رمزگذاریشده؛ نتیجه Restore ثبتشده | Restore روی محیط جدا؛ شمارش سفارش/کاربر |
| Secretها و کلید API | Secret Manager یا محل امن سازمانی | چرخش بعد از تحویل کامل؛ هرگز در ایمیل/چت | لیست کلیدها با تاریخ چرخش؛ کلید قدیم باطل |
| ایمیل سازمانی و بازیابی | دامنه ایمیل شما | قطع وابستگی بازیابی رمز به جیمیل شخصی قبلی | Reset رمز یک سرویس تست با ایمیل جدید |
رمز و توکن را داخل صورتجلسه ننویسید؛ صورتجلسه فقط تأیید میکند انتقال انجام شده و Secret از مسیر امن چرخانده شده است.
وقتی برنامهنویس قبلی همکاری نمیکند
اگر دامنه یا سرور دست برنامهنویس قبلی است و جواب نمیدهد، کار سختتر است ولی ناممکن نیست. چند مسیر:
- برای دامنه، از طریق ثبتکننده و با مدارک مالکیت کسبوکار پیگیری کنید.
- برای هاست، با ارائهدهنده تماس بگیرید؛ اگر صورتحسابها را شما پرداخت کردهاید، رسیدهای پرداخت کمک میکند.
- برای درگاه و اینماد، چون به نام کسبوکار ثبت میشوند، معمولاً از طریق پشتیبانی خود آنها قابل پیگیری است.
- متن قرارداد را بررسی کنید: بندهای تحویل، مالکیت کد و فسخ. درخواست مکتوب با مهلت بفرستید.
- در اختلاف جدی، با حقوقدان مشورت کنید.
همزمان با پیگیری، اگر هنوز به سرور دسترسی دارید، فوراً از کد و دیتابیس نسخه بردارید. اگر هیچ دسترسیای ندارید و فقط سایت در حال اجراست، دستکم محتوای صفحهها و فهرست آدرسها را ذخیره کنید تا اگر مجبور به ساخت دوباره شدید، رتبه سایت در گوگل با ریدایرکت درست حفظ شود.
برنامه زمانی دو هفتهای تحویل
برای پروژهای متوسط با همکاری برنامهنویس قبلی، این ترتیب معمولاً جواب میدهد. پروژههای کوچکتر زودتر تمام میشوند:
| زمان | کار | نتیجه قابل بررسی |
|---|---|---|
| روز ۱ تا ۳ | تهیه جدول داراییها، شروع انتقال دامنه، هاست و درگاه | همه حسابها با مالک و ایمیل مشخص |
| روز ۳ تا ۵ | انتقال مخزن، تحویل بکاپ دیتابیس و فایلها، فهرست متغیرها | مخزن در حساب شما و بکاپ در دست شما |
| روز ۶ تا ۹ | آزمون راهاندازی مستقل و جلسه اول انتقال دانش | پروژه روی محیط جدا بالا آمده |
| روز ۱۰ تا ۱۲ | استقرار و بازگردانی آزمایشی، جلسه دوم | یک تغییر منتشرشده و یک بازگردانی موفق |
| روز ۱۳ و ۱۴ | صورتجلسه تحویل، پرداخت آخر، تغییر رمزها و بستن دسترسیها | دسترسی برنامهنویس قبلی بسته شده |
صورتجلسه تحویل لازم نیست پیچیده باشد: تاریخ، طرفین، جدول داراییها با وضعیت هر کدام، نتیجه آزمونها، فهرست مستندات تحویلی، مدت پشتیبانی بعد از تحویل و امضای دو طرف.
نشانههایی که میگوید زودتر دست به کار شوید
خیلی از کسبوکارها تا روزی که برنامهنویس واقعاً برود، به تحویل فکر نمیکنند. ولی این نشانهها یعنی بهتر است همین حالا، وقتی همه چیز آرام است، تحویل را شروع کنید:
- جوابهای برنامهنویس کندتر و کوتاهتر شده یا مدام از پروژههای جدیدش حرف میزند.
- هر تغییر کوچک هفتهها طول میکشد.
- هیچکس جز او نمیداند سایت روی کدام سرور است یا بکاپ کجاست.
- صورتحساب هاست یا دامنه به ایمیل او میرود.
- قرارداد نوشتهشدهای درباره تحویل کد ندارید.
شروع زودتر تحویل لزوماً یعنی پایان همکاری نیست. میتواند فقط یعنی کد در مخزن شماست، دسترسیها به نام شماست و مستندات حداقلی وجود دارد. این وضعیت برای خود برنامهنویس هم بهتر است، چون دیگر همه چیز به او وابسته نیست. اگر بعداً همکاری تمام شد، فقط باید رمزها را عوض کنید و دسترسیها را ببندید، نه اینکه وسط اختلاف و فشار زمانی دنبال کد و سرور بگردید.
سی روز اول بعد از تحویل
بعد از تحویل، پروژه هنوز شکننده است، چون تیم جدید تازه با کد آشنا شده. چند توصیه برای ماه اول:
- تغییر بزرگ یا امکان جدید سفارش ندهید؛ اول فقط اشکالهای فوری و بهروزرسانیهای امنیتی.
- اگر بکاپ خودکار و پایش قطعی سایت نبود، همین ماه راه بیندازید.
- هر بخشی که تیم جدید دربارهاش یاد میگیرد، مستند شود.
- اگر برنامهنویس قبلی همکاری میکند، یک راه ارتباط کوتاه برای سؤالهای اضطراری باز بماند.
- برای نگهداری بعدی، یک قرارداد پشتیبانی روشن ببندید؛ راهنمای پشتیبانی ماهانه سایت نشان میدهد چه چیزهایی باید در آن باشد.
نود روز بعد از تحویل؛ چه چیزهایی را بسنجید؟
ماه اول برای ثبات است؛ تا روز نود باید بفهمید آیا واقعاً مالک عملیات هستید یا هنوز به دانش پنهان تیم قبلی وابستهاید:
| شاخص | چه چیزی را میسنجد | اگر ضعیف بود چه کنید |
|---|---|---|
| تعداد حوادثی که فقط فرد قبلی میتوانست حل کند | کامل بودن انتقال دانش | Runbook کوتاه برای خطاهای تکرارشونده؛ جلسه تکمیلی اگر قرارداد اجازه میدهد |
| موفقیت بکاپ و Restore دورهای | قابلیت بازیابی واقعی | زمانبندی بکاپ + یک Restore ماهانه ثبتشده |
| زمان انتشار یک تغییر کوچک | سلامت مخزن و استقرار | مستند استقرار را با تیم جدید بازنویسی کنید |
| تمدید دامنه/هاست/لایسنس بدون غافلگیری | مالکیت داراییها | تقویم تمدید روی ایمیل سازمانی؛ نه چت شخصی |
| ساعات پشتیبانی مصرفشده برای «کشف محیط» | آیا کار نگهداری است یا بدهی تحویل | مرز رفع اشکال و کار جدید را مکتوب کنید؛ قرارداد نگهداری |
| اختلاف گزارش سیستم با واقعیت کسبوکار | کیفیت داده و فهم فرایند | اگر منطق مبهم است به سند نیازمندی برگردید |
| آمادگی برای برنامهنویس سوم | قابل انتقال بودن پروژه | مخزن، دسترسیها و صورتجلسه را دوباره با چکلیست همین مقاله مرور کنید |
مثال: فروشگاه با پنل اختصاصی و برنامهنویسی که مهاجرت میکند
یک فروشگاه فرضی با پنل اختصاصی انبار را در نظر بگیرید که برنامهنویسش قرار است دو ماه دیگر مهاجرت کند و همکاری دوستانه است. برنامه دو هفتهای: هفته اول انتقال دامنه و حساب هاست به نام فروشگاه، بررسی اینکه درگاه و اینماد به نام خود فروشگاه است، انتقال مخزن کد به حساب سازمانی، تحویل دیتابیس و فهرست سرویسها با جدول انتقال حسابها. هفته دوم آزمون راهاندازی مستقل توسط برنامهنویس جدید، دو جلسه انتقال دانش، یک استقرار و یک بازگردانی آزمایشی، و ارزیابی کوتاه کد با گزارش اولویتدار. آخرین قسط برنامهنویس قبلی بعد از موفقیت آزمون راهاندازی پرداخت میشود؛ رمزها و کلیدها روز آخر همکاری عوض میشوند. تا روز نود، بکاپ ماهانه آزموده شده، یک تغییر کوچک بدون کمک فرد قبلی منتشر شده و قرارداد نگهداری ماهانه با سقف ساعت امضا شده است.

چکلیست تحویل گرفتن پروژه
- دامنه، هاست، ایمیل و DNS به نام کسبوکار.
- درگاه پرداخت، اینماد و پنل پیامک به نام کسبوکار.
- فهرست همه سرویسهای بیرونی با مالک، ایمیل و تاریخ تمدید.
- مخزن کد با تاریخچه کامل در حساب سازمانی شما.
- مشخص بودن نسخه در حال اجرا روی سرور.
- بکاپ کامل دیتابیس و فایلهای آپلودی.
- فهرست متغیرهای محیطی، افزونهها و لایسنسهای پولی.
- کلید امضای اپ و حسابهای فروشگاه اپ، اگر اپ دارید.
- مستندات نصب، استقرار و بازگردانی.
- آزمون راهاندازی مستقل موفق.
- یک استقرار و یک بازگردانی آزمایشی موفق.
- جلسه انتقال دانش و فهرست کارهای باز.
- صورتجلسه تحویل با امضای دو طرف.
- تغییر همه رمزها و کلیدها؛ حذف دسترسیهای قبلی.
- گزارش ارزیابی کد با فهرست اولویتدار.
- جدول انتقال حسابها (دامنه، هاست، درگاه، پیامک، مخزن، دیتابیس، Secretها) با وضعیت سبز قبل از قسط آخر.
هزینه تحویل گرفتن پروژه در ۱۴۰۵
هزینه به اندازه پروژه، کیفیت مستندات و همکاری برنامهنویس قبلی بستگی دارد. بهترین راه برآورد، ضرب ساعت کار در نرخ ساعتی است. نرخنامه خدمات فاوا پایه ساعتی شرکت را حدود ۵۷۶ هزار و فرد را حدود ۲۷۱ هزار تومان (پیش از ضرایب تخصص و سابقه) اعلام کرده است؛ اینها مبنای رسمیاند، نه قیمت نهایی قرارداد. برآوردهای عمومی بازار ۱۴۰۵ برای برنامهنویس ارشد آزادکار حدود ۵۰۰ تا ۷۵۰ هزار تومان و برای تیم شرکتی حدود ۱٫۳۵ تا ۱٫۸۵ میلیون تومان در ساعت است. جدول زیر حاصل ضرب همین بازههای بازار در ساعت کار تقریبی است و فقط برای بودجهریزی اولیه است، نه قیمت قطعی پونوکد:
| کار | ساعت کار تقریبی | بازه تقریبی هزینه (تومان) | یادداشت |
|---|---|---|---|
| تحویل سایت کوچک با همکاری کامل | ۸ تا ۱۶ ساعت | حدود ۴ تا ۳۰ میلیون | سایت شرکتی یا وردپرسی ساده |
| تحویل پنل یا فروشگاه اختصاصی با مستندات | ۲۰ تا ۴۰ ساعت | حدود ۱۰ تا ۷۵ میلیون | شامل آزمون راهاندازی و استقرار |
| تحویل بدون مستندات و بدون همکاری | ۴۰ تا ۱۰۰ ساعت | حدود ۲۰ تا ۱۸۵ میلیون | بستگی زیادی به دسترسیهای موجود دارد |
| ارزیابی کد و گزارش اولویتدار | ۱۵ تا ۴۰ ساعت | حدود ۸ تا ۷۵ میلیون | کار جدا از خود تحویل |
این هزینه را با هزینه از دست دادن کنترل پروژه مقایسه کنید: سایتی که دامنهاش تمدید نشده یا بکاپی که هیچوقت آزموده نشده، معمولاً خیلی گرانتر تمام میشود. هزینههای جاری بعد از تحویل را در هزینه نگهداری سایت و عوامل قیمت را در صفحه قیمتگذاری ببینید.
راهنماهای تازه مرتبط؛ آبان ۱۴۰۵
- خرید اسکریپت آماده یا برنامه نویسی اختصاصی؛ اگر پروژه قبلی روی اسکریپت آماده ساخته شده، لایسنس و حساب فروشنده را هم تحویل بگیرید.
- استعلام قیمت ساخت نرم افزار ۱۴۰۵؛ بعد از تحویل، برای ادامه کار یا بازنویسی، استعلام قیمت دقیق بگیرید.
- بهترین شرکت طراحی سایت تهران و ایران ۱۴۰۵؛ برای انتخاب تیم جدید، ملاکهای انتخاب شرکت طراحی سایت را ببینید.
مشاوره پیش از تصمیم: اگر میخواهید همین موضوع را روی پروژه خودتان بسنجید، بازه هزینه را در صفحه قیمتها ببینید و برای یک گفتوگوی کوتاه با ۰۹۹۱۵۶۱۵۹۴۶ تماس بگیرید، در تلگرام پیام بدهید یا فرم تماس را پر کنید.
سؤالهای رایج
تحویل گرفتن پروژه چقدر هزینه دارد؟
برای سایت کوچک با همکاری کامل، چند ساعت تا دو روز کار است. برای پنل یا فروشگاه اختصاصی بدون مستندات، ممکن است چند هفته طول بکشد. بازههای تقریبی را در جدول هزینه بالا آوردهایم؛ قیمت قطعی بعد از دیدن پروژه و دسترسیها مشخص میشود.
آخرین قسط را قبل از تحویل کد بدهیم؟
بهتر است پرداخت آخر به تحویل کامل و موفقیت آزمون راهاندازی مستقل وصل باشد. این را در قرارداد بنویسید تا بحثبرانگیز نشود. جدول «قبل از آخرین پرداخت» در همین مقاله نشان میدهد کدام موارد قابل تأخیر نیستند.
کد روی سرور هست؛ همین کافی نیست؟
اغلب نه. ممکن است فایلهای منبع پیش از ساخت، تاریخچه تغییرات و تنظیمات محلی در آن نباشد. ولی اگر چیز دیگری در دسترس نیست، همین را فوراً نسخهبرداری کنید.
برنامهنویس جدید میگوید باید همه را از نو نوشت؛ قبول کنیم؟
نه بدون گزارش ارزیابی مکتوب با دلیل و مثال. بازنویسی گاهی درست است، ولی تصمیم پرهزینهای است که باید با مقایسه هزینه ادامه و بازنویسی گرفته شود. راهنمای پروژه نیمهکاره این مقایسه را قدمبهقدم توضیح داده.
تحویل گرفتن چقدر طول میکشد؟
با همکاری کامل، معمولاً یک تا دو هفته. بدون همکاری، به دسترسیهای موجود بستگی دارد و میتواند طولانیتر شود، مخصوصاً اگر دامنه یا درگاه باید از طریق پشتیبانی ثبتکننده منتقل شود.
خودمان برنامهنویس نیستیم؛ چطور بفهمیم تحویل کامل است؟
آزمون راهاندازی مستقل را از یک برنامهنویس یا تیم دیگر بخواهید. اگر توانست پروژه را از صفر بالا بیاورد، یک تغییر منتشر کند و یک بکاپ را برگرداند، تحویل کامل است.
برنامهنویس قبلی برای تحویل هزینه اضافه میخواهد؛ منطقی است؟
بستگی به قرارداد دارد. اگر تحویل کد و مستندات جزو تعهدات قرارداد بوده، نه. ولی جلسههای انتقال دانش، نوشتن مستنداتی که از اول تعهد نشده بود یا جواب دادن به سؤالها بعد از پایان همکاری، کار واقعی است. پرداخت منصفانه برای آن معمولاً از هزینه کشف دوباره همان اطلاعات توسط تیم جدید ارزانتر تمام میشود.
بازه دقیقتر هزینه تحویل در ۱۴۰۵ چیست؟
با نرخهای بازار و پایه فاوا که در بخش هزینه آمد، سایت کوچک با همکاری کامل معمولاً در حد چند میلیون تا حدود ۳۰ میلیون تومان، پنل یا فروشگاه با مستندات حدود ۱۰ تا ۷۵ میلیون، و تحویل بدون همکاری و بدون مستندات حدود ۲۰ تا ۱۸۵ میلیون تومان برآورد اولیه میشود؛ ارزیابی کد جداگانه حدود ۸ تا ۷۵ میلیون. پروژههای خیلی بزرگ یا قفلشده روی حساب شخصی میتوانند بالاتر بروند. عدد نهایی بعد از دیدن دسترسیها و یک جلسه کوتاه مشخص میشود؛ برای مقایسه پیشنهادها از جدول «پیشنهاد را چطور بخوانیم» استفاده کنید.
کی ادامه بدهیم و کی از نو بسازیم؟
| نشانه | تمایل به | قدم بعدی |
|---|---|---|
| مخزن و دیتابیس بالا میآید؛ مسیر اصلی کار میکند | تحویل و پایدارسازی | Dry Run + فهرست اولویت بدهی فنی |
| بدهی فنی زیاد ولی قابل فازبندی | ادامه با بازسازی تدریجی | گزارش ارزیابی + قرارداد مرحلهای |
| سورس نیست / فقط خروجی سرور / کلید امضا گم شده | بازنویسی یا بازسازی کنترلشده | استخراج رفتار از سیستم زنده + MVP |
| هزینه ادامه ≈ یا بیشتر از ساخت نسخه اول کوچک | بازنویسی فازبندیشده | مقایسه ادامه و بازنویسی |
| امنیت سیستماتیک ضعیف یا قفل به حساب شخصی غیرقابل انتقال | جداسازی و اغلب بازنویسی هسته | اول انتقال داراییهای قابل نجات؛ بعد تصمیم ساخت |
اگر مخزن و دیتابیس قابل راهاندازیاند، مسیر اصلی کسبوکار کار میکند و بدهی فنی با فهرست اولویت قابل مدیریت است، معمولاً تحویل و پایدارسازی ارزانتر از بازنویسی کامل است. اگر فایل منبع نیست، کلید امضا گم شده، امنیت بهطور سیستماتیک ضعیف است یا هزینه ادامه از ساخت نسخه اول کوچک بیشتر میشود، بازنویسی فازبندیشده منطقیتر است. این تصمیم را بدون گزارش ارزیابی مکتوب نگیرید؛ جزئیات مقایسه در راهنمای پروژه نیمهکاره و مسیر مشورت در مشاوره فنی آمده است.
بعد از تحویل گرفتن، برای ادامه کار چطور قیمت بگیرم؟
اول گزارش ارزیابی کد و فهرست کارهای باقیمانده را آماده کنید، بعد همان را به چند تیم بدهید. پیشنهادی که روی کد فعلی و فهرست مشخص داده شود، خیلی دقیقتر از قیمتی است که بدون دیدن کد اعلام میشود.
مطالب مرتبط
- پروژه نیمهکاره نرمافزار؛ ادامه یا بازنویسی
- سند نیازمندی نرمافزار
- قرارداد برنامهنویسی پروژهای
- مالکیت سورس کد سایت
- استخدام برنامهنویس پروژهای
- مشاوره فنی قبل از ساخت
- پشتیبانی و نگهداری ماهانه سایت
- فریلنسر یا شرکت؟
- برنامهنویس جنگو / پایتون
- چکلیست امنیت سایت
تحویل گرفتن پروژه با پونوکد
پونوکد میتواند تحویل پروژه از برنامهنویس قبلی را برایتان مدیریت کند: امن کردن دسترسیها، آزمون راهاندازی مستقل، ارزیابی کد و برنامه ادامه یا پایدارسازی. اگر هنوز مطمئن نیستید پروژه را ادامه دهید یا از نو بسازید، مشاوره فنی نرمافزار و راهنمای پروژه نیمهکاره قدم بعدی است. برای بندهای قرارداد و مالکیت هم قرارداد برنامهنویسی را ببینید. پروژههای خود پونوکد با Next.js و Django ساخته و با کد و مستندات تحویل میشوند. خدمات پونوکد، طراحی سایت و عوامل قیمت را ببینید و برای مشاوره رایگان تماس بگیرید: ۰۹۹۱۵۶۱۵۹۴۶، تلگرام t.me/resonea یا فرم تماس.



