طراحی SaaS در ایران ۱۴۰۵؛ چندمستأجری، اشتراک، فاکتور و هزینه ساخت

طراحی SaaS برای بازار ایران: انتخاب مدل چندمستأجری، تمدید اشتراک با درگاه ایرانی، فاکتور و مالیات، ثبت‌نام خودکار، پلن‌ها و بازه هزینه ساخت در ۱۴۰۵.

عاطفه پناهی۱۸ مهر ۱۴۰۵به‌روزرسانی ۲۳ مهر ۱۴۰۵۲۴ دقیقه مطالعه۹۹ بازدید

ارسال این مقاله

طراحی SaaS در ایران ۱۴۰۵؛ چندمستأجری، اشتراک، فاکتور و هزینه ساخت
فهرست مطالب
  1. SaaS با نرم‌افزار اختصاصی چه فرقی دارد؟
  2. اول مطمئن شوید واقعاً SaaS لازم دارید
  3. چندمستأجری؛ تصمیمی که بعداً عوض کردنش گران است
  4. جداسازی داده؛ کجاها نشت اتفاق می‌افتد؟
  5. اشتراک و پرداخت در ایران
  6. قیمت‌گذاری پلن‌ها؛ واحد فروش را درست انتخاب کنید
  7. فاکتور، مالیات و الزامات قانونی
  8. ورود کاربران و نقش‌ها
  9. ثبت‌نام خودکار و روزهای اول مشتری
  10. شخصی‌سازی بدون نسخه جدا
  11. پنل مدیریت تیم خودتان
  12. امنیت در SaaS؛ یک خطا، همه مشتری‌ها
  13. زیرساخت و عملیات
  14. مثال: SaaS نوبت‌دهی برای مطب‌ها
  15. تبدیل نرم‌افزار موجود به SaaS
  16. چک‌لیست قبل از ساخت SaaS
  17. هزینه ساخت SaaS در ۱۴۰۵
  18. هزینه‌های ماهانه بعد از راه‌اندازی
  19. بودجه سال اول؛ ساخت به‌اضافه شش ماه اجرا
  20. پیشنهاد قیمت SaaS را چطور بخوانید
  21. پرداخت مرحله‌ای و آزمون پذیرش SaaS
  22. بعد از ۳۰ و ۹۰ روز چه عددهایی را ببینید
  23. سؤال‌های رایج
  24. از اول چندمستأجری بسازیم یا بعداً؟
  25. دیتابیس جدا برای هر مشتری امن‌تر نیست؟
  26. پرداخت خودکار ماهانه در ایران ممکن است؟
  27. مشتری بزرگ امکان اختصاصی می‌خواهد؛ چه کنیم؟
  28. SaaS را روی سرور خارج بگذاریم یا داخل؟
  29. ساخت نسخه اول SaaS چقدر طول می‌کشد؟
  30. با Next.js و Django می‌شود SaaS ساخت؟
  31. اول یک مشتری بزرگ را اختصاصی بسازیم و بعد SaaS کنیم؟
  32. چقدر بودجه برای بعد از راه‌اندازی کنار بگذاریم؟
  33. مطالب مرتبط
  34. جمع‌بندی
  35. ساخت SaaS با پونوکد

نرم‌افزار به‌صورت سرویس (SaaS) در ایران دیگر ایده عجیبی نیست: نرم‌افزار نوبت‌دهی آنلاین برای مطب‌ها، حسابداری ابری برای فروشگاه‌ها، سامانه مدیریت باشگاه، CRM برای تیم‌های فروش. مدل کسب‌وکار جذاب است؛ یک بار می‌سازید و به ده‌ها یا صدها کسب‌وکار اشتراک ماهانه یا سالانه می‌فروشید. ولی تفاوت ساختن SaaS با ساختن یک نرم‌افزار اختصاصی برای یک مشتری، از آنچه بیشتر بنیان‌گذاران فکر می‌کنند بزرگ‌تر است.

در این مقاله روی تصمیم‌هایی تمرکز می‌کنیم که از روز اول روی هزینه و آینده محصول اثر می‌گذارند: معماری چندمستأجری و جدا نگه داشتن داده مشتری‌ها، اشتراک و پرداخت با محدودیت‌های درگاه‌های ایرانی، ورود کاربران، شخصی‌سازی برای هر مشتری، زیرساخت و هزینه. اگر هنوز در مرحله ایده هستید، اول ساخت SaaS از ایده تا MVP را بخوانید؛ این مقاله قدم فنی بعدی است.

به‌روزرسانی ۲۴ مهر ۱۴۰۵: بودجه سال اول (ساخت به‌اضافه شش ماه اجرا)، راهنمای خواندن پیشنهاد قیمت SaaS، پرداخت مرحله‌ای با آزمون پذیرش، عددهایی که بعد از ۳۰ و ۹۰ روز باید ببینید، پرسش‌های متداول بیشتر و مطالب مرتبط اضافه شد.

پاسخ کوتاه: برای بیشتر SaaSهای تازه، یک نسخه مشترک با دیتابیس مشترک و شناسه مستأجر در همه داده‌ها، ارزان‌ترین و سریع‌ترین شروع است؛ به شرط این‌که جداسازی داده مشتری‌ها از روز اول در همه لایه‌ها (کوئری، فایل، کش، گزارش، کارهای پس‌زمینه) رعایت و آزمایش شود. در ایران، تمدید خودکار با کارت بانکی مثل سرویس‌های خارجی رایج نیست؛ پس فرایند تمدید، یادآوری و دوره مهلت را خودتان طراحی کنید. برآوردهای عمومی بازار در ۱۴۰۵ برای MVP کوچک SaaS معمولاً از حدود ۲۵۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان شروع می‌شود؛ این قیمت قطعی پونوکد نیست.

  • بودجه را فقط برای ساخت نبندید؛ SaaS محصولی است که باید ماه‌به‌ماه توسعه پیدا کند. ساخت را با هزینه اجرای حداقل شش ماه اول کنار هم ببینید.
  • قبل از تسویه، جداسازی داده را با دو حساب آزمایشی امتحان کنید و یک تمدید کامل را از یادآوری تا فاکتور ببینید.
  • برای سنجیدن ساعت کار در پیش‌فاکتور، نرخ‌نامه فاوا ۱۴۰۵ پایه ساعتی شرکت‌ها را حدود ۵۷۶ هزار و افراد را حدود ۲۷۱ هزار تومان پیش از ضریب‌ها آورده است.

آخرین بازبینی: ۲۴ مهر ۱۴۰۵

SaaS با نرم‌افزار اختصاصی چه فرقی دارد؟

در نرم‌افزار اختصاصی، یک مشتری دارید که همه نیازهایش را می‌گوید و نسخه‌ای فقط برای او ساخته می‌شود. در SaaS، صدها مشتری با نیازهای کمی متفاوت از یک نسخه استفاده می‌کنند. این تفاوت چند پیامد مهم دارد:

موضوعنرم‌افزار اختصاصیSaaS
تعداد مشتری روی یک نسخهیکده‌ها تا هزاران
دادهمتعلق به یک سازمانداده چند سازمان کنار هم؛ جداسازی حیاتی است
درخواست امکاناتهر چه مشتری بخواهد، با هزینه اوفقط آنچه برای بخش بزرگی از مشتری‌ها مفید است
تنظیماتدر کدقابل تغییر توسط هر مشتری در پنل خودش
پرداختقرارداد پروژهاشتراک دوره‌ای، پلن‌ها، دوره آزمایشی
انتشار نسخه جدیدبا هماهنگی یک مشتریبرای همه هم‌زمان؛ خطا روی همه اثر دارد
پشتیبانییک رابطصدها کاربر با سطح دانش متفاوت

یک اشتباه رایج این است که یک نرم‌افزار اختصاصی برای اولین مشتری ساخته شود و بعد بخواهند همان را به مشتری‌های دیگر هم بفروشند. معمولاً هر مشتری جدید یک نسخه جدا با تغییرات خودش می‌شود و بعد از چند مشتری، نگهداری چند نسخه متفاوت کسب‌وکار را زمین‌گیر می‌کند.

اول مطمئن شوید واقعاً SaaS لازم دارید

خیلی از ایده‌هایی که با اسم SaaS مطرح می‌شوند، در عمل یک نرم‌افزار اختصاصی برای یک سازمان‌اند یا یک سایت با پنل مدیریت. این سه مسیر هزینه و زمان کاملاً متفاوتی دارند. قبل از این‌که روی معماری چندمستأجری وقت بگذارید، با این جدول وضعیت خودتان را بسنجید:

نشانهبه احتمال زیاد SaaSبه احتمال زیاد نرم‌افزار اختصاصی
مشتری‌هاده‌ها یا صدها کسب‌وکار هم‌صنف با مشکل مشابهیک سازمان یا یک گروه شرکت
درآمداشتراک دوره‌ایقرارداد پروژه و پشتیبانی سالانه
ثبت‌ناممشتری خودش ثبت‌نام می‌کند و شروع به کار می‌کندراه‌اندازی با هماهنگی تیم فنی
تغییراتفقط تغییرهایی که برای اکثر مشتری‌ها مفید استهر تغییری که کارفرما بخواهد
محل نصبسرور شما، برای همه مشتری‌هااغلب سرور خود سازمان

اگر بیشتر جواب‌ها در ستون دوم است، مقاله سایت می‌خواهید یا نرم‌افزار اختصاصی؟ را هم ببینید. اگر هنوز نمی‌دانید کسی حاضر است بابت این محصول پول بدهد، اول با یک نسخه کوچک بازار را بسنجید؛ برنامه هفته‌به‌هفته‌اش را در ساخت MVP در ۸ هفته نوشته‌ایم.

چندمستأجری؛ تصمیمی که بعداً عوض کردنش گران است

به هر کسب‌وکاری که از SaaS شما استفاده می‌کند «مستأجر» می‌گویند. سه مدل اصلی برای نگه داشتن داده مستأجرها وجود دارد:

مدلچطور کار می‌کندمزیتعیبمناسب برای
دیتابیس مشترک با شناسه مستأجرهمه داده‌ها در یک دیتابیس؛ هر رکورد شناسه مستأجر داردارزان، ساده، افزودن مشتری جدید تقریباً بی‌هزینهیک خطا در فیلتر می‌تواند داده یک مشتری را به دیگری نشان دهدبیشتر SaaSهای تازه و مشتری‌های کوچک و متوسط
اسکیمای جدا برای هر مستأجریک دیتابیس، ولی جدول‌های هر مشتری جداجداسازی بهترتغییر ساختار دیتابیس برای همه مستأجرها پیچیده‌ترتعداد متوسط مشتری با نیاز جداسازی بیشتر
دیتابیس جدا برای هر مستأجرهر مشتری دیتابیس خودشبیشترین جداسازی و امکان بکاپ جداگران‌ترین در زیرساخت و نگهداریمشتری‌های سازمانی بزرگ یا داده بسیار حساس

برای انتخاب بین این سه مدل، به این چهار سؤال جواب بدهید:

  1. تا یک سال آینده چند مستأجر دارید؟ ده مشتری بزرگ را با دیتابیس جدا می‌شود اداره کرد؛ هزار مشتری کوچک را نه، چون هزینه نگهداری هر کدام از درآمدش بیشتر می‌شود.
  2. مشتری‌ها الزام قانونی یا قراردادی برای جداسازی دارند؟ مثلاً بیمارستان، بانک یا سازمان دولتی گاهی صراحتاً دیتابیس جدا یا نصب روی سرور خودشان را می‌خواهند.
  3. قیمت پلن پایه چقدر است؟ اگر قرار است پلن ارزان یا رایگان داشته باشید، هزینه اضافه کردن هر مستأجر باید نزدیک صفر باشد؛ یعنی مدل مشترک.
  4. تیم فنی شما چقدر است؟ مدل‌های جداتر یعنی به‌روزرسانی، بکاپ و پایش چندباره؛ تیم کوچک زیر این بار کم می‌آورد.

توصیه رایج برای محصول تازه، مدل اول است، همراه با این امکان که اگر روزی یک مشتری بزرگ جداسازی کامل خواست، بتوانید او را به دیتابیس جدا منتقل کنید. مهم‌ترین نکته این است که تصمیم را از روز اول بگیرید. تبدیل نرم‌افزاری که برای یک مشتری ساخته شده به چندمستأجری، فقط اضافه کردن یک ستون نیست؛ هر کوئری، هر فایل آپلودی، هر گزارش، هر کش و هر کار زمان‌بندی‌شده باید بازبینی شود.

تیم محصول در حال طراحی نرم‌افزار SaaS
تصمیم چندمستأجری بعد از مشتری دهم، یعنی پروژه مهاجرت داده

جداسازی داده؛ کجاها نشت اتفاق می‌افتد؟

بدترین اتفاق برای یک SaaS این است که مشتری الف داده مشتری ب را ببیند. این خطا معمولاً در صفحه اصلی رخ نمی‌دهد، در گوشه‌هایی رخ می‌دهد که کمتر آزمایش می‌شوند:

  • جست‌وجو و فیلتر: جست‌وجوی سراسری که فراموش کرده فیلتر مستأجر را اعمال کند.
  • خروجی اکسل و گزارش: گزارشی که با کوئری جداگانه ساخته شده است.
  • فایل‌های آپلودی: آدرس فایل قابل حدس که بدون بررسی دسترسی باز می‌شود.
  • کش: داده‌ای که با کلید مشترک کش شده و برای مستأجر دیگر برگردانده می‌شود.
  • کارهای پس‌زمینه: ارسال پیامک یا ایمیل دوره‌ای که مستأجر را اشتباه می‌گیرد.
  • پنل پشتیبانی داخلی: ابزار تیم خودتان که به همه داده‌ها دسترسی دارد و ثبت نمی‌کند چه کسی چه چیزی را دیده است.

راه‌حل فنی این است که فیلتر مستأجر در یک لایه مرکزی و به‌صورت پیش‌فرض اعمال شود، نه این‌که برنامه‌نویس هر بار یادش بماند. و آزمون خودکاری داشته باشید که با دو مستأجر آزمایشی، مطمئن شود هیچ داده‌ای از یکی به دیگری نمی‌رسد. این آزمون را جزو معیار پذیرش هر نسخه کنید.

اشتراک و پرداخت در ایران

در سرویس‌های خارجی، کاربر یک بار کارتش را ثبت می‌کند و هر ماه خودکار پرداخت انجام می‌شود. در ایران این مدل برای اکثر کسب‌وکارها در دسترس نیست و درگاه‌های پرداخت معمولاً برای هر پرداخت، تأیید کاربر را لازم دارند. سرویس‌های پرداخت مستقیم بانکی هم وجود دارند، ولی شرایط استفاده و هزینه‌شان را باید جداگانه با ارائه‌دهنده بررسی کنید. پس فرایند تمدید را خودتان طراحی کنید:

  1. پلن‌های روشن: ماهانه، فصلی و سالانه؛ پلن سالانه با تخفیف هم نقدینگی شما را بهتر می‌کند و هم دردسر تمدید ماهانه را کم.
  2. یادآوری مرحله‌ای: چند روز قبل از پایان اشتراک، پیامک و ایمیل با لینک مستقیم پرداخت.
  3. دوره مهلت: بعد از پایان اشتراک، چند روز دسترسی محدود (مثلاً فقط خواندن) به‌جای قطع کامل؛ کسب‌وکاری که کارش به نرم‌افزار شما بسته است نباید یک‌شبه متوقف شود.
  4. فاکتور: بسیاری از مشتری‌های سازمانی برای پرداخت به فاکتور رسمی نیاز دارند. ساخت فاکتور و ثبت اطلاعات حقوقی مشتری را در نسخه اول ببینید.
  5. پرداخت دستی: برای مشتری‌های سازمانی که با واریز بانکی پرداخت می‌کنند، امکان ثبت پرداخت توسط تیم شما.
  6. تغییر پلن: ارتقا یا تنزل در میانه دوره و محاسبه تفاوت مبلغ.
مدل‌های چندمستأجری در معماری SaaS
سه مدل نگهداری داده مستأجرها؛ برای شروع، مشترک با شناسه مستأجر

قیمت‌گذاری پلن‌ها؛ واحد فروش را درست انتخاب کنید

یکی از تصمیم‌هایی که هم روی درآمد اثر دارد و هم روی کد، این است که اشتراک را بر چه اساسی می‌فروشید. هر مدل باید در نرم‌افزار شمرده و محدود شود، پس از اول مشخصش کنید:

مدلنمونهمناسب وقتیچه چیزی باید در نرم‌افزار ساخته شود
به ازای کاربرهر کارمند یک صندلیارزش محصول با تعداد کاربر بالا می‌رود، مثل CRMشمارش کاربر فعال و جلوگیری از اشتراک‌گذاری حساب
به ازای شعبه یا واحدهر مطب، هر شعبه، هر انبارکسب‌وکارهای چندشعبه‌ایتعریف شعبه به‌عنوان یک موجودیت مستقل در داده
پلکانی بر اساس امکاناتپایه، حرفه‌ای، سازمانیمشتری‌ها اندازه‌های خیلی متفاوت دارندکلید امکانات بر اساس پلن
بر اساس مصرفتعداد پیامک، تعداد سفارش، حجم فایلهزینه شما مستقیماً با مصرف بالا می‌رودشمارش دقیق مصرف، سقف و هشدار نزدیک شدن به سقف
ترکیبیپلن پایه به‌علاوه بسته پیامکبیشتر SaaSهای ایرانی که پیامک می‌فرستندهر دو مورد بالا، به‌علاوه خرید بسته اضافه

هزینه پیامک در ایران برای SaaSهایی مثل نوبت‌دهی، باشگاه یا فروشگاه بخش بزرگی از هزینه ماهانه است. اگر ورود هم با کد پیامکی انجام می‌شود، جزئیاتش را در ورود با پیامک (OTP) در سایت ببینید و حتماً سقف مصرف هر مستأجر را در پلن تعریف کنید.

فاکتور، مالیات و الزامات قانونی

مشتری‌های شرکتی تقریباً همیشه فاکتور رسمی می‌خواهند و حسابدارشان روی اطلاعات آن حساس است. چند نکته که در طراحی بخش صورت‌حساب باید ببینید:

  • ثبت اطلاعات حقوقی مستأجر (نام شرکت، شناسه ملی، کد اقتصادی، آدرس) در پنل خود مشتری، نه با پیام به پشتیبانی.
  • شماره‌گذاری پیوسته فاکتورها و امکان دانلود نسخه PDF با تاریخ شمسی.
  • محاسبه مالیات بر ارزش افزوده و تکلیف فاکتور الکترونیکی و سامانه مودیان را حتماً با حسابدار یا مشاور مالیاتی خودتان بررسی کنید؛ این بخش به وضعیت حقوقی شرکت شما بستگی دارد و برنامه‌نویس نباید درباره‌اش تصمیم بگیرد.
  • اگر فاکتورها باید به نرم‌افزار حسابداری خودتان برسند، اتصالش را از اول در برنامه ببینید؛ روش‌های رایجش در اتصال سایت به نرم‌افزار حسابداری آمده است.
  • برای فروش آنلاین و درگاه پرداخت، نماد اعتماد الکترونیکی و قوانین و شرایط استفاده را آماده کنید؛ قراردادی که مشتری هنگام ثبت‌نام می‌پذیرد باید درباره مالکیت داده، خروجی گرفتن از داده و حذف آن بعد از لغو اشتراک روشن باشد.

ورود کاربران و نقش‌ها

در SaaS دو سطح کاربر دارید: کسب‌وکار مشتری (مستأجر) و کارمندان آن کسب‌وکار. مدیر هر مستأجر باید بتواند خودش کارمند اضافه کند، نقش بدهد و دسترسی را قطع کند، بدون این‌که با پشتیبانی شما تماس بگیرد. چند نکته رایج در ایران:

  • ورود با شماره موبایل و رمز یک‌بارمصرف پیامکی برای کاربران ایرانی آشناتر از ایمیل است. هزینه پیامک را در قیمت پلن‌ها ببینید.
  • جلوی ارسال انبوه پیامک ورود را بگیرید؛ وگرنه کسی می‌تواند با درخواست‌های مکرر، هزینه پیامک شما را بالا ببرد.
  • اگر یک نفر در چند کسب‌وکار کار می‌کند (مثلاً حسابداری که برای چند شرکت کار می‌کند)، امکان جابه‌جایی بین مستأجرها با یک حساب را در نظر بگیرید.

ثبت‌نام خودکار و روزهای اول مشتری

در نرم‌افزار اختصاصی، تیم فنی برای مشتری حساب می‌سازد و آموزش می‌دهد. در SaaS این کار باید بدون دخالت شما انجام شود، وگرنه با هر مشتری جدید هزینه پشتیبانی بالا می‌رود. مشتری‌ای که در چند روز اول نتیجه نبیند، معمولاً اشتراک را تمدید نمی‌کند؛ برای همین کیفیت شروع کار از تعداد امکانات مهم‌تر است. مسیر ثبت‌نام یک SaaS خوب معمولاً این‌طور است:

مرحلهچه اتفاقی می‌افتداشتباه رایج
ثبت‌نامشماره موبایل، کد تأیید، نام کسب‌وکارفرم طولانی با ده فیلد قبل از دیدن محصول
ساخت فضای کاریمستأجر جدید، زیردامنه و تنظیمات پیش‌فرض خودکار ساخته می‌شودساخت دستی توسط تیم شما
داده نمونهچند رکورد آزمایشی که کاربر بتواند محصول را ببیندصفحه خالی که کاربر نمی‌داند از کجا شروع کند
اولین کار مفیدراهنمای چندمرحله‌ای تا اولین نتیجه واقعی، مثل ثبت اولین نوبت یا اولین فاکتورتور معرفی همه امکانات
ورود اطلاعات قبلیبارگذاری فایل اکسل مشتری‌ها یا کالاهاانتظار این‌که همه‌چیز دستی وارد شود
پایان دوره آزمایشییادآوری چند روز قبل با خلاصه استفاده و لینک پرداختقطع ناگهانی دسترسی

بخش ورود اطلاعات قبلی را دست‌کم نگیرید؛ بیشتر کسب‌وکارهای ایرانی داده‌شان را در اکسل یا نرم‌افزار قدیمی دارند. نکته‌های فنی‌اش را در انتقال داده از اکسل به نرم افزار توضیح داده‌ایم.

شخصی‌سازی بدون نسخه جدا

هر مشتری کمی متفاوت است و فشار برای «فقط برای این مشتری» دائمی است. راه درست، ساختن امکانات قابل تنظیم است، نه کد جدا:

  • تنظیمات: لوگو، رنگ، متن پیامک‌ها، ساعت کاری، واحدها.
  • فیلدهای سفارشی: مستأجر بتواند چند فیلد به فرم مشتری یا سفارش اضافه کند.
  • کلید امکانات: امکانات بر اساس پلن روشن و خاموش شوند.
  • دامنه یا زیردامنه: هر مشتری با آدرس خودش؛ زیردامنه ساده‌تر و دامنه اختصاصی برای پلن‌های بالاتر.

اگر یک مشتری بزرگ امکانی می‌خواهد که برای بقیه مفید نیست، یا آن را به‌صورت افزونه پولی و قابل خاموش شدن بسازید یا رد کنید. نسخه جدا برای یک مشتری، شروع پایان SaaS است.

پنل مدیریت تیم خودتان

یک بخش از SaaS که در برآوردها زیاد فراموش می‌شود، پنلی است که تیم خود شما با آن مستأجرها را اداره می‌کند. بدون آن، هر کار ساده‌ای مثل تمدید دستی یک اشتراک یا پیدا کردن مشکل یک مشتری، به برنامه‌نویس و دسترسی مستقیم به دیتابیس نیاز پیدا می‌کند که هم کند است و هم خطرناک. این پنل دست‌کم باید این‌ها را داشته باشد:

  • فهرست مستأجرها با پلن، تاریخ پایان اشتراک و وضعیت پرداخت.
  • تمدید، تغییر پلن و ثبت پرداخت دستی.
  • غیرفعال و فعال کردن مستأجر.
  • دیدن آمار مصرف هر مستأجر، مثل تعداد کاربر و پیامک ماهانه.
  • ورود به حساب مشتری برای پشتیبانی، فقط با ثبت در گزارش فعالیت و ترجیحاً با اجازه خود مشتری.

همین پنل، داده‌های لازم برای تصمیم‌های تجاری را هم می‌دهد: کدام پلن بیشتر فروش می‌رود، چند درصد مشتری‌ها تمدید نمی‌کنند و کدام امکانات واقعاً استفاده می‌شوند.

امنیت در SaaS؛ یک خطا، همه مشتری‌ها

در سایت معمولی، نفوذ یعنی مشکل یک کسب‌وکار. در SaaS یعنی مشکل همه مستأجرها هم‌زمان. علاوه بر جداسازی داده که بالاتر گفتیم، این موارد را از نسخه اول بخواهید: محدودیت تعداد درخواست برای ورود و APIها، رمزنگاری ارتباط و نگه‌داشتن رمزها به‌صورت درهم‌سازی‌شده، ثبت گزارش فعالیت‌های حساس مثل تغییر نقش و خروجی گرفتن از داده، و به‌روزرسانی منظم کتابخانه‌ها. فهرست کامل‌تر را در چک‌لیست امنیت سایت ببینید. اگر مشتری‌ها قرار است از طریق API به محصول شما وصل شوند، کلید API باید به مستأجر گره خورده باشد و هر مستأجر فقط داده خودش را بگیرد؛ هزینه و دامنه این کار را در هزینه طراحی API در ۱۴۰۵ توضیح داده‌ایم.

زیرساخت و عملیات

SaaS یعنی شما مسئول در دسترس بودن کار صدها کسب‌وکار هستید. از نسخه اول این‌ها را داشته باشید: بکاپ خودکار روزانه با امکان برگرداندن داده یک مستأجر خاص، پایش و اعلان قطعی، ثبت خطا، محیط آزمایشی جدا برای امتحان نسخه‌های جدید قبل از انتشار برای همه، و صفحه وضعیت یا کانالی برای اطلاع‌رسانی قطعی به مشتری‌ها. محل سرور هم مهم است؛ اگر مشتری‌ها ایرانی‌اند، سرور داخل ایران معمولاً سرعت و پایداری بهتری می‌دهد. جزئیات را در هاست و CDN برای سایت کسب‌وکار در ایران ببینید.

مثال: SaaS نوبت‌دهی برای مطب‌ها

یک SaaS نوبت‌دهی را در نظر بگیرید که می‌خواهد به مطب‌ها و کلینیک‌های کوچک اشتراک بفروشد. نسخه اول: هر مطب یک زیردامنه و صفحه نوبت‌گیری دارد؛ منشی و پزشک نقش‌های جدا دارند؛ ساعت کاری و مدت هر ویزیت قابل تنظیم است؛ پیامک تأیید و یادآوری با متن قابل تغییر ارسال می‌شود؛ پلن‌ها بر اساس تعداد پزشک و تعداد پیامک ماهانه است؛ اشتراک سالانه با تخفیف و یادآوری تمدید از دو هفته قبل؛ و یک دوره مهلت یک‌هفته‌ای که در آن نوبت‌های ثبت‌شده دیده می‌شوند ولی نوبت جدید گرفته نمی‌شود. همه مطب‌ها در یک دیتابیس با شناسه مستأجر، و آزمون خودکار جداسازی داده بین دو مطب آزمایشی در هر انتشار.

چک‌لیست تصمیم‌های فنی قبل از ساخت SaaS
تمدید، مهلت و فاکتور را برای بازار ایران از روز اول طراحی کنید

تبدیل نرم‌افزار موجود به SaaS

گاهی نرم‌افزاری دارید که برای یک یا چند مشتری نصب شده و حالا می‌خواهید آن را اشتراکی بفروشید. این کار شدنی است، ولی بازنویسی بخش‌هایی از آن را می‌طلبد. مراحل معمولش این است:

مرحلهکار اصلیریسک
بررسی کد و دادهپیدا کردن همه جاهایی که داده خوانده یا نوشته می‌شودکد قدیمی بدون مستند، که بررسی را طولانی می‌کند
افزودن شناسه مستأجرستون مستأجر در جدول‌ها و فیلتر مرکزیکوئری‌هایی که از فیلتر مرکزی رد نمی‌شوند
یکی کردن نسخه‌هاتبدیل تفاوت‌های هر مشتری به تنظیماتمشتری‌ای که به امکان اختصاصی‌اش عادت کرده
انتقال داده مشتری‌های فعلیادغام داده نصب‌های جدا در دیتابیس مشترکتداخل شناسه‌ها و قطعی موقت
افزودن اشتراک و پنل تیمپلن، تمدید، فاکتور و پنل مدیریت مستأجرهاکم دیدن این بخش در برآورد

اگر کد را از تیم یا برنامه‌نویس قبلی تحویل می‌گیرید، قبل از هر برآوردی سراغ تحویل پروژه نرم‌افزاری از برنامه‌نویس قبلی بروید.

چک‌لیست قبل از ساخت SaaS

  • مطمئن شده‌اید محصول به چند کسب‌وکار هم‌صنف فروخته می‌شود، نه فقط به یک مشتری.
  • مدل چندمستأجری انتخاب شده و دلیلش نوشته شده است.
  • فیلتر مستأجر در لایه مرکزی اعمال می‌شود و آزمون خودکار جداسازی دارد.
  • واحد فروش (کاربر، شعبه، مصرف یا ترکیبی) و محدودیت هر پلن مشخص است.
  • مسیر ثبت‌نام خودکار، داده نمونه و اولین کار مفید طراحی شده است.
  • فرایند تمدید، یادآوری، دوره مهلت و پرداخت دستی طراحی شده است.
  • فاکتور، اطلاعات حقوقی مشتری و تکلیف مالیاتی با حسابدار بررسی شده است.
  • مدیر هر مستأجر خودش کاربران و نقش‌ها را مدیریت می‌کند.
  • تنظیمات و فیلدهای سفارشی جایگزین کد جدا برای هر مشتری است.
  • پنل مدیریت مستأجرها برای تیم خودتان در برآورد دیده شده است.
  • بکاپ، پایش، محیط آزمایشی و کانال اطلاع‌رسانی قطعی وجود دارد.
  • هزینه سرور، پیامک و پشتیبانی به ازای هر مشتری در قیمت‌گذاری حساب شده است.
  • شرایط استفاده درباره مالکیت داده، خروجی گرفتن و حذف داده بعد از لغو روشن است.
  • بودجه اجرا و توسعه شش ماه اول، جدا از هزینه ساخت، برآورد شده است.
  • آزمون جداسازی با دو حساب آزمایشی و یک چرخه کامل تمدید جزو شرط تسویه است.
  • شاخص‌های فعال‌سازی، تمدید و هزینه به ازای مستأجر در پنل تیم خودتان دیده می‌شود.
  • سورس، دسترسی سرور و دامنه به نام خودتان تحویل می‌شود.

هزینه ساخت SaaS در ۱۴۰۵

برآوردهای عمومی بازار در ۱۴۰۵، وب‌اپلیکیشن یا MVP واقعی را حدود ۳۰۰ میلیون تا ۲ میلیارد تومان برآورد کرده‌اند. ما در مقاله ساخت SaaS از ایده تا MVP بازه‌های تقریبی هر سطح را جدا نوشته‌ایم؛ خلاصه‌اش این است:

سطحچه چیزی شامل می‌شودبازه هزینه تقریبیزمان معمول
MVP کوچک SaaSیک نقش اصلی، یک جریان کامل، جداسازی ساده، یک پلن و درگاه، پنل سبکحدود ۲۵۰ تا ۶۰۰ میلیون توماندو تا چهار ماه
MVP کامل‌ترچند نقش، چند پلن، پیامک و اعلان، گزارش، پنل مدیریت کاملحدود ۶۰۰ میلیون تا ۱٫۲ میلیارد تومانچهار تا شش ماه
محصول سازمانیجداسازی قوی، اتصال به حسابداری یا سامانه‌های دیگر، API عمومی، امکان نصب روی سرور مشتریاز حدود ۱٫۵ میلیارد تومان به بالاشش ماه به بالا و مرحله‌ای

این اعداد بازه برای شروع بودجه‌ریزی‌اند، نه قیمت قطعی پونوکد. چیزی که SaaS را از یک نرم‌افزار تک‌مشتری گران‌تر می‌کند، چند لایه اضافه است که در برآوردها زیاد جا می‌افتد:

لایهچرا هزینه دارددر کدام سطح لازم است
چندمستأجری و آزمون جداسازیفیلتر مرکزی، آزمون خودکار و بازبینی همه بخش‌هااز MVP کوچک
ثبت‌نام خودکار و ساخت فضای کاریمسیر بدون دخالت تیم شما و داده نمونهاز MVP کوچک
اشتراک، تمدید و فاکتورپلن، یادآوری، دوره مهلت، پرداخت دستی، شماره‌گذاری فاکتوراز MVP کوچک، کامل‌تر در سطح دوم
پنل مدیریت مستأجرهاابزار تیم شما برای تمدید، پشتیبانی و گزارشنسخه سبک در MVP، کامل در سطح دوم
تنظیمات و فیلدهای سفارشیجایگزین کد جدا برای هر مشتریسطح دوم به بعد
API عمومی و اتصال‌هاکلید به ازای مستأجر، مستندسازی، محدودیت درخواستمعمولاً سطح سازمانی

برای برآورد دقیق‌تر، اول یک سند نیازمندی کوتاه آماده کنید؛ نمونه و ساختارش در سند نیازمندی نرم‌افزار هست. اگر می‌خواهید قبل از ساخت، تصمیم‌های فنی را با یک نفر بی‌طرف مرور کنید، مشاوره فنی قبل از ساخت نرم‌افزار را بخوانید.

هزینه‌های ماهانه بعد از راه‌اندازی

درآمد SaaS ماهانه است و هزینه‌اش هم. قبل از قیمت‌گذاری پلن‌ها، این هزینه‌ها را به ازای هر مستأجر تخمین بزنید:

  • سرور و دیتابیس: با تعداد مستأجر و حجم داده بالا می‌رود؛ بکاپ و محیط آزمایشی هم جدا هزینه دارند.
  • پیامک: کد ورود، یادآوری و اعلان‌ها؛ در بیشتر SaaSهای ایرانی بزرگ‌ترین هزینه متغیر است.
  • کارمزد درگاه و پرداخت: برای هر تمدید.
  • پشتیبانی: پاسخ به تماس و تیکت مشتری‌ها، که با کیفیت شروع کار و راهنماها کم یا زیاد می‌شود.
  • توسعه مداوم: رفع خطا، به‌روزرسانی امنیتی و امکانات جدید؛ SaaSی که چند ماه به‌روز نشود، مشتری را از دست می‌دهد.

هزینه نگهداری را مثل هر نرم‌افزار دیگری از اول در قرارداد مشخص کنید؛ موارد رایجش را در پشتیبانی و نگهداری ماهانه سایت جمع کرده‌ایم.

بودجه سال اول؛ ساخت به‌اضافه شش ماه اجرا

اشتباه رایج این است که کل بودجه صرف ساخت شود و درست وقتی اولین مشتری‌ها درخواست اصلاح و امکان تازه می‌دهند، پولی برای ادامه نماند. برای همین بودجه سال اول را در سه ستون ببینید:

بخش بودجهچه چیزی را پوشش می‌دهدچه چیزی بزرگش می‌کندچطور کنترلش کنید
ساخت نسخه اولاز نیازسنجی تا اولین مشتری پولینقش‌ها، پلن‌ها و اتصال‌های زیاد در نسخه اولیک گروه مشتری و یک مسئله اصلی
زیرساختسرور، دیتابیس، فضای فایل، بکاپ، پایشتعداد مستأجر، حجم فایل و کارهای پس‌زمینهمحدودیت حجم در هر پلن؛ پاک کردن داده آزمایشی‌های رهاشده
پیامک و اعلانکد ورود، یادآوری تمدید، اعلان کاربرانیادآوری‌های زیاد و ورود با پیامک در هر بارنگه داشتن نشست ورود؛ اعلان داخل برنامه به جای پیامک برای کارهای کم‌اهمیت
کارمزد پرداختهر تمدید و خرید پلنتمدید ماهانه به جای سالانهپلن سالانه با تخفیف
توسعه مداومرفع خطا، به‌روزرسانی امنیتی، امکان تازهقول دادن امکان اختصاصی به هر مشترینقشه راه شفاف و جمع کردن درخواست‌ها در تنظیمات عمومی
پشتیبانیپاسخ تیکت و تماس، راه‌اندازی مشتری تازهثبت‌نام بدون راهنما و داده نمونهراهنمای داخل برنامه و ویدیوی کوتاه شروع کار

اگر تا الان فقط یک عدد برای ساخت دارید، از مجری بخواهید برآورد هزینه اجرا و توسعه شش ماه اول را هم جدا بنویسد. همین یک ستون معمولاً نشان می‌دهد پلن‌ها را با چه قیمتی باید بفروشید.

برای سنجیدن ساعت کار، نرخ‌نامه فاوا ۱۴۰۵ کمک می‌کند: پایه ساعتی شرکت‌ها حدود ۵۷۶ هزار و افراد حدود ۲۷۱ هزار تومان پیش از ضریب پیچیدگی است. MVP کوچک SaaS معمولاً چند صد ساعت کار است؛ اگر عدد پیشنهادی با این حجم جور نیست، بپرسید کدام لایه در آن نیامده.

پیشنهاد قیمت SaaS را چطور بخوانید

در پیشنهادهای ساخت SaaS چند جمله زیاد تکرار می‌شود. قبل از امضا، معنی عملی هرکدام را روشن کنید:

جمله در پیشنهادمعنی عملیچه بپرسید
«معماری چندمستأجری»گاهی فقط یک ستون شناسه مشتری در چند جدول استفیلتر مستأجر کجا اعمال می‌شود و آزمون خودکارش را نشانم دهید
«سیستم اشتراک کامل»ممکن است فقط خرید پلن باشد، نه تمدید و دوره مهلتاگر مشتری تمدید نکرد، دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؟
«صدور خودکار فاکتور»شاید فقط یک PDF ساده باشدشماره‌گذاری، اطلاعات حقوقی مشتری و خروجی برای حسابدار دارد؟
«پنل مدیریت»معمولاً پنل مدیر هر مستأجر، نه پنل تیم خودتانتیم ما با کدام پنل مستأجرها، تمدیدها و پشتیبانی را اداره می‌کند؟
«قابل توسعه»جمله‌ای که هر پیشنهادی دارداضافه کردن یک پلن یا فیلد سفارشی چقدر کار است؟ نمونه بیاورید
«مقیاس‌پذیر»بدون عدد معنایی نداردبا چند مستأجر و چند کاربر هم‌زمان تست شده است؟
«پشتیبانی سه‌ماهه»دامنه‌اش معمولاً فقط رفع خطاستبه‌روزرسانی امنیتی و پاسخ به تیکت مشتری‌های شما هم داخلش هست؟

برای مقایسه چند پیشنهاد کنار هم، روش امتیازدهی در مقایسه پیشنهاد طراحی سایت برای پروژه نرم‌افزاری هم جواب می‌دهد.

پرداخت مرحله‌ای و آزمون پذیرش SaaS

هر قسط را به چیزی وصل کنید که خودتان بتوانید امتحانش کنید. در SaaS چند آزمون هست که در پروژه‌های تک‌مشتری لازم نیست:

مرحلهسهم پیشنهادیقبل از پرداخت چه ببینید
نیازسنجی و طراحیحدود ۱۰ تا ۱۵ درصدسند نیازمندی، مدل چندمستأجری انتخاب‌شده، فهرست پلن‌ها و محدودیت هرکدام
نمونه رابط کاربریحدود ۱۵ تا ۲۰ درصدمسیر ثبت‌نام تا اولین کار مفید روی موبایل و دسکتاپ
هسته محصولحدود ۲۵ تا ۳۰ درصددو حساب آزمایشی که هیچ‌کدام داده دیگری را در جستجو، گزارش، فایل و خروجی اکسل نمی‌بیند
اشتراک و پرداختحدود ۱۵ تا ۲۰ درصدیک چرخه کامل: خرید پلن، یادآوری، تمدید، پایان مهلت، محدود شدن حساب و فاکتور
تست و راه‌اندازیحدود ۱۰ درصدبکاپ و بازگردانی آزمایشی، پایش خطا، محیط آزمایشی جدا
دوره پایشحدود ۱۰ درصدچند هفته کار با چند مشتری واقعی بدون خطای جداسازی یا تمدید

تحویل نهایی یعنی سورس، دسترسی سرور و دامنه به نام شما، مستند استقرار و آموزش پنل. بندهایش را در قرارداد برنامه‌نویسی پروژه‌ای و روش تحویل گرفتن را در تحویل گرفتن پروژه نرم‌افزاری توضیح داده‌ایم.

بعد از ۳۰ و ۹۰ روز چه عددهایی را ببینید

در SaaS تعداد ثبت‌نام به‌تنهایی چیز زیادی نمی‌گوید. این شاخص‌ها را از روز اول در پنل تیم خودتان داشته باشید:

شاخصچه می‌سنجداگر پایین است، اول کجا را ببینید
فعال‌سازیچند نفر از ثبت‌نام‌ها اولین کار مفید را انجام دادندمسیر ثبت‌نام، داده نمونه و راهنمای شروع
تبدیل آزمایشی به پولیچند حساب آزمایشی پلن خریدندطول دوره آزمایشی، قیمت پلن و پیگیری تلفنی
نرخ تمدیدچند مشتری بعد از دوره اول ماندندمتن و زمان یادآوری، سادگی پرداخت و ارزشی که هر ماه می‌بینند
استفاده هفتگیچند مستأجر هر هفته واقعاً از محصول استفاده می‌کنندامکاناتی که کسی سراغشان نمی‌رود و کارهایی که هنوز بیرون از نرم‌افزار انجام می‌شود
تیکت به ازای مستأجربار پشتیبانی هر مشتریبخش‌هایی که بیشترین سؤال را دارند
هزینه اجرا به ازای مستأجرسرور، پیامک و کارمزد تقسیم بر تعداد مشتریپلن‌هایی که با قیمت فعلی ضرر می‌دهند
خطای پرداخت و تمدیدتمدیدهای ناموفق یا معلقاتصال درگاه و برگشت از صفحه پرداخت

اگر بعد از سه ماه فعال‌سازی پایین است، معمولاً مشکل در روزهای اول مشتری است، نه در کمبود امکانات. پیش از ساختن امکان تازه، همان مسیر را ساده‌تر کنید.

سؤال‌های رایج

از اول چندمستأجری بسازیم یا بعداً؟

اگر قصد فروش به چند کسب‌وکار را دارید، از اول. هزینه اضافه در شروع کم است و تبدیل بعدی بسیار گران‌تر تمام می‌شود، چون هر کوئری، فایل و گزارش باید دوباره بازبینی شود.

دیتابیس جدا برای هر مشتری امن‌تر نیست؟

جداسازی بیشتری می‌دهد، ولی گران‌تر است و برای بیشتر SaaSهای تازه لازم نیست. دیتابیس مشترک با فیلتر مرکزی و آزمون خودکار، برای اکثر مشتری‌های کوچک و متوسط کافی است و می‌توانید مشتری بزرگ را بعداً جدا کنید.

پرداخت خودکار ماهانه در ایران ممکن است؟

مدل ثبت کارت و برداشت خودکار رایج در سرویس‌های خارجی، برای بیشتر کسب‌وکارها در دسترس نیست. سرویس‌های پرداخت مستقیم بانکی را می‌توانید بررسی کنید، ولی طراحی تمدید با یادآوری و پلن سالانه معمولاً ساده‌تر و قابل اتکاتر است.

مشتری بزرگ امکان اختصاصی می‌خواهد؛ چه کنیم؟

اگر برای مشتری‌های دیگر هم مفید است، در محصول بسازید. اگر نه، به‌صورت افزونه قابل خاموش شدن با هزینه جدا، یا رد کنید. نسخه جدا نسازید.

SaaS را روی سرور خارج بگذاریم یا داخل؟

اگر مشتری‌ها در ایران هستند، سرور داخل معمولاً سرعت بهتر و دسترسی پایدارتر در زمان اختلال‌های اینترنت بین‌الملل دارد. فقط مراقب سرویس‌های خارجی‌ای باشید که محصول به آن‌ها وابسته است، مثل فونت، نقشه یا ایمیل.

ساخت نسخه اول SaaS چقدر طول می‌کشد؟

بسته به دامنه، معمولاً دو تا شش ماه. محدود کردن نسخه اول به یک گروه مشتری و یک مسئله اصلی، مهم‌ترین عامل کوتاه کردن زمان است.

با Next.js و Django می‌شود SaaS ساخت؟

بله، این ترکیب برای SaaS رایج است: Next.js برای رابط کاربری و صفحه‌های عمومی، Django برای منطق، پنل و API، و PostgreSQL برای داده. انتخاب ابزار از تصمیم‌های چندمستأجری و پرداخت کم‌اهمیت‌تر است؛ مهم این است که تیم با آن تجربه داشته باشد.

اول یک مشتری بزرگ را اختصاصی بسازیم و بعد SaaS کنیم؟

این مسیر رایج است و می‌تواند جواب بدهد، به شرط این‌که از همان اول شناسه مستأجر در داده‌ها باشد و امکانات خاص آن مشتری به شکل تنظیمات ساخته شود، نه کد جدا. اگر نه، تبدیل بعدی تقریباً یعنی بازنویسی؛ نکته‌هایش را در بخش تبدیل نرم‌افزار موجود به SaaS همین مقاله گفتیم.

چقدر بودجه برای بعد از راه‌اندازی کنار بگذاریم؟

عدد ثابتی نمی‌شود گفت، چون به تعداد مستأجر و سرعت توسعه بستگی دارد. قاعده عملی این است که برآورد اجرا و توسعه حداقل شش ماه اول را کنار هزینه ساخت داشته باشید و قیمت پلن‌ها را طوری بگذارید که هزینه اجرای هر مستأجر را بپوشاند.

مطالب مرتبط

جمع‌بندی

SaaS موفق در ایران بیشتر از آن‌که به امکانات زیاد وابسته باشد، به چند تصمیم درست در شروع وابسته است: مدل چندمستأجری مناسب و جداسازی آزمایش‌شده، فرایند تمدید سازگار با درگاه‌های ایرانی، فاکتور و تکلیف مالیاتی روشن، ثبت‌نام بی‌دردسر و پنلی که تیم خودتان با آن مستأجرها را اداره کند. این‌ها را قبل از نوشتن اولین خط کد روی کاغذ بیاورید تا برآورد هزینه هم واقعی‌تر شود.

ساخت SaaS با پونوکد

پونوکد طراحی و ساخت SaaS را با Next.js، Django و PostgreSQL انجام می‌دهد و از مرحله نیازسنجی، تصمیم‌های چندمستأجری، پلن‌ها و پرداخت را با شما روشن می‌کند. اگر پنل مدیریت اختصاصی هم لازم دارید، هزینه ساخت پنل مدیریت اختصاصی را ببینید. صفحه خدمات، طراحی سایت و عوامل قیمت را مرور کنید و ایده محصولتان را در جلسه رایگان مطرح کنید: ۰۹۹۱۵۶۱۵۹۴۶، تلگرام t.me/resonea یا فرم تماس.

ارسال این مقاله

ع

عاطفه پناهی

نویسنده وبلاگ پونوکد؛ درباره طراحی سایت و نرم‌افزار برای کسب‌وکار می‌نویسد.

مقاله‌های مرتبط

مشاوره رایگان · برآورد کتبی محدوده کار

تماس مستقیم — 09915615946
طراحی SaaS در ایران ۱۴۰۵؛ چندمستأجری، اشتراک، فاکتور و هزینه ساخت | پونوکد